Test będzie online. Pytania losowo przydzielone przez system. 30-40 minut na test. 10-12 pytań wyboru
03.02.2024 -> godz. 16
Mimesis ciąg dalszy.
Ludzie mogą być tacy sami, ale i gorsi lub lepsi niż są w istocie.
Naśladowanie nie wyglądów, ale ogólnych praw funkcjonowania.
Co dalej z mimesis?
Pojęcie to nie traci na ważności. Pojawiają się jednak dwie tendencje:
- naturalistyczna - teoria nawiązująca do Platona.
- kreacjonistyczna - teoria nawiązująca do Arystotelesa.
Realizm i różne sposoby jego rozumienia.
Wiek XIX - nowy etap refleksji nad mimesis, za sprawą pojawiającego się w poł. wieku prądu - REALIZMU.
Termin realizm funkcjonował wcześniej; to pojęcie filozoficzne - początkowo to był kierunek w obrębie scholastyki, później: teorie epistemologiczne, które głosiły obiektywność przedmiotu poznania.
U schyłku XVIII w. pojawia się także potoczne znaczenie tego słowa: trzeźwość, praktyczność, racjonalizm.
Do literatury wprowadził je Fryderyk Schiller.
Dwa sposoby rozumienia terminy realizm
- wąskie - prąd literacki XIX w. (i jego kontynuacja): Balzac, Tołstoj, Prus (inaczej: realizm krytyczny, wielki realizm)
- szerokie - takie kształtowanie świata przedstawionego, które zmierza do ujęcia rzeczywistości (odpowiada terminowi mimesis)
Realizm w sensie wąskim:
- chciał przedstawiać sytuacje typowe i zindywidualizowane zarazem, dążył do oddania prawdy obiektywnej,
- formalne wyznaczniki
- przezroczystość narracji
- autorytet narratora = utopia obiektywizmu
- typowość
- znaczenie fabuły
Ukazywanie szerszych kręgów społecznych, zjawiska typowe itd.
Co składa się na współczesne rozumienie realizmu (Markiewicz)
Przekonanie o tym, że dzieło realistyczne prezentuje rzeczywistość tak, jak jawi się ona w bieżącym doświadczeniu (dopuszcza subiektywne ujęcia).
Rzeczywistość pojmuje jako proces, a nie jako sumę empirycznych sądów.
Autor ma prawo do selekcji: ogół przedstawia szczegół.
Rodzaje realizmów
- psychologiczny - rzeczywistość przedstawiona = nasza wewnętrzna rzeczywistość - Proust
- groteskowy - zniekształcenie, zawsze jesteśmy jacyś wobec ludzi, narzucona rola - Gombrowicz (też paraboliczny - Kafka)
- magiczny - Cortazar
- tworzywa - poeci lingwiści
Powrót mimesis
Auerbach w latach 40. - Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona w kulturze Zachodu - stawia tezę o historycznej zmienności kategorii. Od Homera i opisie tarczy Achillesa po Virginię Woolf. Historyczna zmienność mimesis, czyli nie ma jednego mimesis i jednego sposobu naśladowania rzeczywistości. Jest ich wiele i każda epoka wytwarza swój własny sposób przedstawiania rzeczywistości. Mimesis zmienia się historycznie.
Czym jest mimesis?
Termin oznacza złożoną relację między sztuką a rzeczywistością.
Sama odpowiedź na pytanie: czym jest rzeczywistość? sprawia określone trudności; odpowiedzi formułowane przez średniowiecze, surrealizm itp. każda epoka inaczej odpowiada na to pytanie.
Kwestia przekładalności rzeczywistości na język sztuki/literatury - to pytanie stawia sobie przede wszystkim wiek XX.
Mimesis językowa
- koncepcja słowa dialogicznego Michała Bachtina - początek mimesis językowej - literackie naśladowanie zastanego doświadczenia językowego utrwalonego w tekstach, gatunkach, kliszach językowych - wg Bachtina pisarz tworzy obraz świata imitując język nieliteracki (stylizacji), ale także nawiązując dialog między słowami - każda wypowiedź prozą odwołuje się do jakiegoś społecznie utrwalonego sposobu mówienia, naśladuje jakiś rodzaj wypowiedzi
- teoria aktów mowy - tekst literacki jest naśladowanie aktywności językowych: literatura naśladuje nie tyle teksty, co określone zachowania językowe (akty mowy) - literacki akt mowy ma odmienny od naturalnego status logiczny; twórcą jest Austin; celem tworzenia teorii aktów mowy była chęć przezwyciężenia tzw. błędu deskryptywności tj. przekonania, że język istnieje wyłącznie po to, aby konstatować fakty - język może spełniać także inne funkcje, np. stwarzać fakty -> Anna przeprosiła Asię to stwierdzenie faktu, a wypowiedź jest od faktu niezależna, ich relacja wyraża się w kategoriach "prawdy" i "fałszu" w zależności od faktu.
Kryzys mimesis:
O kryzysie przedstawienia można mówić u schyłku XX w. - literatura wątpi w swoje możliwości przedstawioniowe.
Douwe Fokkem: "Dla stosunku zachodzącego między tekstem a światem w modernizmie charakterystyczna jest konwencja epistemologicznej wątpliwości. Nie pretenduje się tu do tego, aby tekst rzeczywiście opisał świat, który zamierza opisać, ani do wyjaśnień zdolnych wyjawić coś więcej niż tylko prawdę w przybliżeniu".
Moderniści zdają sobie sprawę z przepaści, jaka dzieli literaturę i rzeczywistości leżąca poza nią - podejmują jednak rozmaite eksperymenty, aby spróbować do tej rzeczywistości dotrzeć: ich teksty to zapisy takich usiłowań i ich niepowodzeń i powodzeń. Przykładowo: lingwiści, Kartoteka Różewicza.
Postmoderniści - nie próbują, zamykają świat w obrębie literatury. Nie jesteśmy w stanie dotrzeć do obrazu wszechświatu, więc mówimy przez literaturę. Okno na świat, ale przez nie nic nie widać. Przedstawienie nie pozwala na zobaczenie tego, co jest faktycznie.
Skończył się etap zupełnej niewiary w przedstawienie rzeczywistości. Obecnie TL przestaje się interesować, czy można ją przedstawić. Skupiamy się, czy literatura może wpłynąć na rzeczywistość? Czy może ona zmienić rzeczywistość?