Specyficzne trudności w uczeniu się - dysleksja, dysgrafia i dysortografia.
Dysleksja, dysortografia i dysgrafia polegają na kłopotach w nauce czytania i pisania, niewspółmiernych do poziomu rozwoju umysłowego i emocjonalnego.
Zrozumienie istoty trudności pozwoli nauczycielom uwzględnić w ocenianiu ucznia ich specyficzny charakter.
Def. dysleksji - w ponad stuletniej historii badań nad rozwojem umiejętności czytania i pisania funkcjonowały różne rodzaje dysleksji
Pierwsze wzmianki u Pringle'a Morgana
Def. Haliny Sponek - trudności w czytaniu i pisaniu, które są spowodowane deficytami rozwoju funkcji percepcyjno-motorycznym, obliczanym w stosunku do wieku dziecka i w relacji do ogólnego poziomu umysłowego.
Magda Bogdanowicz: przyczyny dysleksji należy również szukać w zaburzeniach koordynacji tych funkcji, określanych terminem zaburzenia integracji percepcyjno-motorycznej.
Badania Doroty Bednarek - osoby z dysleksją często skarżą się na dyskomfort związany z czytaniem.
Fonologiczny model dysleksji - deficyty słuchowe w różnicowaniu i identyfikacji głosek, co jest związane z zaburzeniami świadomości fonologicznej.
Def. Międzynarodowego Towarzystwa Dysleksji z 1994 r.
To specyficzne zaburzenie o podłożu językowym uwarunkowanym konstytucjonalnie. Charakteryzuje się trudnościami w dekodowaniu pojedynczych słów, co najczęściej odzwierciedla niewystarczające zdolności przetwarzania fonologicznego. Trudności w dekodowaniu pojedynczych słów są zazwyczaj niewspólmierne do wieku życia oraz innych zdolności poznawczych i umiejętności szkolnych; trudności te nie są czynnikiem ogólnego rozwoju ani zaburzeń sensorycznych.
Dysleksja manifestuje się różnorodnymi trudnościami w odniesieniu do rożnych form komunikacji językowej; często oprócz trudności w czytaniu (reading problems), dodatkowo pojawiają się poważne trudności w opanowaniu sprawności w zakresie czynności pisania (writing) i poprawnej pisowni (spelling).
Grażyna Krasowicz-Kupis: rozszerzyła def. o osłabienie różnorodnych funkcji językowych, nie tylko fonologicznych, np. z organizacją wypowiedzi.
Aneta Borkowska zauważyła, że dzieci dyslektyczne tworzą dyskursy narracyjne o strukturze prostszej niż dzieci bez podobnych trudności.
Urszula Oszwa dostrzegła, że dzieci z zaburzeniami czytania stosują mniej przyimków.
Rodzaje dysleksji wg Bakkera
- Dysleksja percepcyjna - występuje u dzieci, które mają dominującą prawą półkulę mózgu w czasie czytania. Tempo czytania jest wolne, głoskują, sylabizują, ale nie przekręcają wyrazów.
- Dysleksja lingwistyczna - dzieci czytają szybko, płynnie, ale niedokładnie, co wiąże się z nadmiernie rozwinięta lewą półkulą.
- dysleksja typu wzrokowego
- dysleksja typu słuchowego
- dysleksja integracyjna
- dysleksja typu mieszanego
- Kryterium A - poziom czytania znajduje się znacząco poniżej chronologicznego wieku danej osoby, wyniku pomiarów inteligencji i poziomu edukacji
- Kryterium B - zaburzenia czytania wpływają na osiągnięcia szkolne i codzienną aktywność wymagającą umiejętności czytania
- Kryterium C - jeżeli występuje wada narządu zmysłu, wówczas trudności w czytania wyrażają się silniej niż zaburzenia, które zazwyczaj były ich konsekwencją
- Kryterium A - poziom pisania znajduje się znacząco poniżej chronologicznego wieku danej osoby, wyniku pomiarów inteligencji i poziomu edukacji
- Kryterium B - zaburzenia pisania wpływają na osiągnięcia szkolne i codzienną aktywność wymagającą umiejętności pisania
- Kryterium C - jeżeli występuje wada narządu zmysłu, wówczas trudności w pisaniu wyrażają się silniej niż zaburzenia, które zazwyczaj były ich konsekwencją