Wohrp 09.01.2024

Periodyzacja Zenona Klemensiewicza

Pochodzi w 1961 r. w praktyce w jego monografii Historia języka polskiego. Wcześniej teoretycznie w artykułach, w książce próba uporządkowania historii języka polskiego.

Zastosował 2 kryteria:

1. Filologiczne - czy mamy zabytki w języku polskim, czy jeszcze nie mamy? - obecność lub brak źródeł w języku polskim. 

Dzieje języka polskiego dzieli na 2 epoki - przedpiśmienną i piśmienną. Granicę stanowi 1136 r. (Bulla gnieźnieńska). Wcześniej były fragmentaryczne, gdzie były tylko wstawki w języku polskim. 

2. Historycznojęzykowe - Klemensiewicz wyznacza cezury w miejscach istotnych dla historii języka i historii państwa. 

3 doby:

1. Doba staropolska (stp.) - XV/XVI w. - zanik iloczasu w języku polskim

Nie ma określonego początku. 

Rozwijała się głównie fonetyka i fleksja. Początek doby staropolskiej wiąże się scalenie języka - stworzenie języka polskiego.

2. Doba średniopolska (śrp.) - lata 80. XVIII w. 

Szczególnie jako rok końca doby śrp. często zwraca uwagę na 1772 r., ale jest to mało precyzyjne, bo pojawiają się także inne daty. Pierwszy rozbiór powtarza się najczęściej.

Po zaniku iloczasu musi się znowu przekształcić fleksja i fonetyka. Polszczyzna jest zróżnicowana stylistycznie, funkcjonalnie - pełen rozwój polszczyzny. Dobrze rozwinięty język polski; literacki.

3. Doba nowopolska (np.) - wybuch II WŚ

Czas upadku języka polskiego wg niektórych. Pewne tendencje rozwojowe zostały przyhamowane przez rozbiory, ale ostatecznie i tak do nich dojdzie, bo polszczyzna była już ukształtowana. Rozbiory spowolniły, a nie zatrzymały rozwój. Rozwija się głównie składnia i słowotwórstwo + olbrzymi przyrost leksykalny (ok. 4x śrp. - 200k jednostek).

5 okresów wg Borawskiego (zmiany w sposobie komunuikacji jezykowej, Borawski mnozy okresy w XX wieku 

• wynalezienie radia zrewolucjonizowalo sposob przekazywania info 
• komiksy, magnetowidy 
• komunikacja globalna = Internet 

Zakłada, ze rozwoj pojdzie na przodnie konczy priodyzacji wynalazki zmieniają forme komunikacji miedzyludzkiej j
ezyk zmienia sie wolniej niz literatura (Baudouin de Courtenay) TT jezyk zmienia sie nieuchwytnie, potrzeba spojrzenia z odleglej perspektywy czasowej by zmiany dostrzec)

-> zmiany narzucane w jezyku jakies manifesty cos, nie w przypadku j ezykoznawstwa

Co dalej? Od 1939 r. do 1945 r. to okres wojny i okupacji w dziejach języka polskiego, a po '45 mamy polszczyznę współczesną. 

Nowjp 09.01.2024

 4 pytania o charakterze teoretyczno-praktycznym (z 4 kategorii: fonetyka/fonologia, morfonologiczno-słowotwórczej, fleksja, składnia), np.

• definicja głoski i fonemu, jakie warianty fonemu
• proszę omówić różnicę między wymową KP a W
• czym jest opozycja fonologiczna i na wybranej podstawie uzasadnić
• 
  
• def. morfem, rodzaje morfemów
• sposoby klasyfikacji morfemów
• wymiany morfonologiczne
• co to derywacja? jak złożony jest derywat? TS i FS
• typy derywacji
• kategoria nazw żeńskich jak tworzona
• jak tworzymy wyrazy złożone
• 
  
• kryteria repartycji końcówek
• kategorie imienne jakie są i omówić
• kategorie werbalne
• 
  
• czym jest wypowiedzenie?
• części zdania
• typy podmiotu + przykłady
• wypowiedzenia współrzędne i podrzędnie złożone
• kat. pośrednia

Wypowiedzenia pojedyncze a złożone;

Kategorie pośrednie:

Róża wybierała wydać się za mąż:

a) poj. -> ponieważ wydać się traktowane jako okolicznik celu

b) zł. -> z pominięciem spójnika aby, żeby

Pani Krysia nie miała już sił iść za nią.

a) poj. -> nie miała już sił (O) - iść (przydawka w bezokoliczniku)

b) zł. 0> nie miała sił (O1), aby iść (O2).

TL kurs. 09.01.2024

 Cztery etapy myślenia o autorze:

1. Pozytywistyczny - podmiot = autor.

2. Strukturalistyczny - rozdzielnie poziomów nadawczych.

Zwraca uwagę na dwa stałe aspekty istnienie autora: podmiotowe i przedmiotowe.

Uprzedmiotowienie "ja" przedstawionego w tekście towarzyszy nieuchronnemu procesowi przechodzenia od podmiotowego aktu tworzenia do wytworu słownego - wypowiedzi.

Istnienie podmiotowe - istnienie autorskie w trakcie pisania.
Istnienie przedmiotowe - istnienie, które tekst przedstawia. 

Jem dżem -> Pierwsze ja je, drugie mówi że je. 

Ja zaprojektowane mówi do zaprojektowanego ty. 

3. Poststrukturalistyczny - śmierć autora.

Myślenie o tekstach bez autora ma swoje historyczne tradycje, np. Biblia jako pismo natchnione (płynące z Boga, z transcendencji: geniusz, choroba, trans, szaleństwo).

Przełom XIX i XX w. to postulaty o poezji bez autora, czyli takiej, w której milknie poeta, a odzywa się język.

Anonimowość, bezosobowość dzieła literackiego wzmaga kultura druku.

Najbardziej radykalne i konsekwentne zakwestionowanie autorstwa wiąże się z myśleniem postmodernistycznym (poststrukturalistycznym). 

W 1968 r. Roland Barthes ogłasza artykuł "Śmierć autora".

Poglądy Foucalt - pytanie o autora nie jest istotne, gdyż autor jest nie tyle podmiotem, co funkcją wypowiedzi. 

Triada w pozytywiźmie:

                Autor (najważniejszy)

Tekst                    Czytelnik/odbiorca

Triada w postmodernizmie:

                Tekst

Autor                    Czytelnik

Najważniejszy jest tekst, autor prawdziwy znika i to co on mówi jest mniej ważne, niż to jak odczytuje czytelnik. Tekst mówi sam za siebie. 

4. Kulturowy - tekst jest artykulacją ludzkiego doświadczenia, synteza autora i podmiotu. 

Tekst to zawsze ślad autora. Autor nie znika z tekstu, w tekście ani nie mówi przez tekst. 

Czytelnik może poszukać śladów autora oraz zinternalizować tekst oraz przełożyć na swoje własne doświadczenie. 

Tekst powoduje, że w odbiorcy coś się budzi. Czy one będą zgodne z tym, co chce autor? Niekoniecznie, ale będą wywołane komunikacją. 

Mimesis

Arystoteles - znaczenie Arystotelesa dla teorii literatury: poetyka wyodrębniona jako dziedzina wiedzy, jego zasługą jest metodologiczna świadomość - świadomość różnicy między naukami i konieczność poszukiwania dla nich nowych języków, dot. to także nauki o literaturze. 

MIMESIS - antyczne definicje:

• kultowa/religijna - związana z kultem Dionizosa; mimika i gesty kapłana, którymi uzewnętrzniał swoje religijne przeżycia: de facto raczej ekspresja niż mimesis. 
• demokrytejska - od Demokryta; naśladowanie czynności natury, naśladujemy czyjś sposób mówienia, chodzenia itd.
• platońska 
• arystotelesowska
• retoryczna/rzymska

Mimesis Platona 

Wspólne dla niego i Arka: przekonanie, że sztuka wskazuje poza siebie, na rzeczywistość realną, do niej odnosi (to przekonanie nie dla wszystkich jest oczywiste -> patrz: Młoda Polska).

Wg Platona mimesis = naśladowanie wyglądów natury (kopiowanie).

Stwórca - Idea.

Twórca - Przedmiot.

Odtwórca - Obraz przedmiotu.

Sztuka podzielona przez Platona/Arystotelesa na mimetyczną i niemimetyczną (sztuka jako wszystkie wyroby ludzkości). Mimetyczna zdaniem Platona jest mniej wartościowa od tej niemimetycznej. Naśladowanie rzeczywistości (sztuki plastyczne i poezja) meh. Wyżej ceni niemimetyczne sztuki, np. garncarstwo, tkactwo itd. Sztuki mimetyczne nie przynoszą żadnych wzorców! 

Arystoteles:

Przez mimesis Arystoteles rozumiał budowanie jakiejś nowej rzeczywistości (modelu), bardziej "rzeczywistego" niż sama rzeczywistość.

Platon mówił o naśladowaniu wyglądów - dla Arystotelesa naśladowanie oznaczało konstruowanie fabuły, łańcucha zdarzeń. 

Opiera swoje pojmowanie mimesis na zasadzie prawdopodobieństwa, dostrzegał bowiem rozdzielność dwóch bytów: realnego i estetycznego. Rozumiał odrębność rządzących nimi praw. 

Sztuka nie jest wiernym kopiowaniem natury, naśladowanie to swobodny stosunek artysty do przedstawionego świata - rzeczywistość stworzona przez poetę musi być przy tym "wyczyszczona" z wszelkiej przypadkowości, bezwzględnie podporządkowuje się zasadom logiki przyczynowo-skutkowej. 

Mimesis oznacza więc kreowanie rzeczywistości potencjalnej w taki sposób, by odbiorca mógł się z nią identyfikować, rozpoznaje w niej bowiem prawa i normy rządzące jego światem - nie jest jednak z nim identyczna (artysta może tworzyć świat jaki jest, jaki powinien być lub o jakim myśli, że jest, a przedstawieni przez niego ludzie mogą być tacy sami, ale i gorsi lub lepsi niż ludzie są w istocie).