HLP 26.01.2024

 Ksiądz Marek

Kwestia żydowska, podkreślana tożsamość żydowska Judyty. Naród polski vs naród żydowski = narody zniewolone i wybrane. 

Akcja dramatyczna dotyczy obrony Baru - ostatni punkt oporu w dramacie (w rzeczywistości trwała dłużej). Czas Zielonych Świątek. 

Judyta i Kossakowski. 

Kossakowski jest konfederatą, szlacheckim awanturnikiem. Jest zachwycony urodą Judyty, dopuszcza się napastowania seksualnego. Jest odpowiedzialny za śmierć jej ojca - pośrednio, bo wydał umówiony znak przez przypadek, który miał wydać na śmierć. Przemiana z awanturnika i złodzieja, który ukradł pieniądze konfederacji. 

Judyta zdradza tajemne przejście, wpuszcza Rosjan do Baru w zemście za śmierć ojca. Jednocześnie jest zafascynowana osobą Księdza Marka - to jej dowódca duchowy po śmierci ojca. 

Walka Boga ST i NT -> przejście do NT; zmartwychwstanie jakieś.

Bar grobem starej Polski, lekcja dla Polski współczesnej. Zdają sobie sprawę, z tego, że znajdują się w grobie. Nieokreślona jest sytuacja ontologiczna postaci. Śpiewający Pieśń Konfederatów są jakby jednocześnie w grobie oraz wracają z walki. Bohaterowie mówią o tym, jakby wiedzieli, co się stanie później - apokaliptyczne klęski narodowe - świadomość wykraczająca poza powstanie listopadowe nawet. 

Tradycyjne romantyczne myślenie jako o konfederacji barskiej, która otwiera ciąg insurekcji - antyrosyjskich wystąpień zbrojnych. 

Bar to jednocześnie Betlejem i Golgota - narodziny i śmierć Chrystusa, podwójność, dwoistość aksjologia i wizja Jezusa. 

Wykładnia mesjanistyczna w Księdzu Marku - w stosunku do Dziadów cz. III. 

1. Mesjanizm sarmacki (W. Kochowski)
2. Mesjanizm późnooświeceniowy (koniec XVIII/XIX w.) - Woronicz 
3. Mesjanizm romantyczny 
1. mesjanizm parakletyczny - od paraklety - nie jest narodowym mesjanizmem, jest filozoficzny, jest uniwersalny i odnosi się do ogółu ludzkości (Cieszkowski)
2. mesjanizm poetycki - ekspresje literackie, np. Mickiewicz i Dziady, Słowacki i Ksiądz Marek

Poszukiwania metafizycznego działania, badanie duszy narodu. 

Mesjanizm w Dziadach to głównie w Widzeniu ks. Piotra.

Słowacki uczynił z męża, proroka, księdza postać kluczową. Interpretuje historię. 

Mesjanistyczna wykładnia. Jak Słowacki został mesjanistą, pomimo oskarżania 10 lat wcześniej Mickiewicza o pasywność i usypianie mesjanizmem? 

Ksiądz Marek ma cechy przywódcy i wodza. Tworzy mit wodza i żołnierza, nawet pomimo nie bycia żołnierzem. Czynny udział, czynne poświadczenie swych poglądów. Jest niezłomny. Potrafi czynić cuda: biczownicy sami dostają, płonie szpital chorych na dżumę i ks. Marek przychodzi do nich, dając zbawienie. Najwyższy stan duchowego zaangażowanie i przeżywania - egzaltacja - on popada w egzaltację. Jest mistykiem. Na jego życzenie wybuchają/strzelają armaty. Popłoch i pokora wzbudzone jego postacią także u Rosjan. KS. MAREK TO MĄŻ BOŻY.

Nie jest tu eksponowana niewinność Polski. Ks. Marek jest ofiarą i składa z siebie ofiarę, ale to on jeden. Polacy jako zbiorowość nie wypadają idealnie. Patrz: Kossakowski awanturnik, zabijaka i złodziej, Puławski jednoznacznie pozytywny i to tyle; poza tym się kłócą, chcą opuścić Bar.

Połączenie mistyki ze skrajnym naturalizmem, wiele okrucieństwa. 

Na końcu umiera ks. Marek. Wskrzesza zmarłych w pożarze. 

TL 26.01.2024

 Tragiczność wg Schelera wynika z wyboru między dwoma wartościami dodatnimi - równorzędnymi, wysokimi. Tragizm to istota bytu, a nie tylko kategoria estetyczna. By doszło do tragizmu, wartość musi być zagrożona. Tragizm przychodzi z zewnątrz, z istoty świata - jest w nią wpisany. Zawsze spotkamy go, w naszym życiu. Tragizm pojawia się w sytuacjach egzystencjalnych, np. śmierć, zwłaszcza śmierć dziecka, będąca w nienaturalnym porządku świata, niepełnosprawni, Jezus jako tragiczna postać, który musiał umrzeć (o ile nie traktujemy jej jako religijną), wypadki jakieś

Arystoteles odnosi swoją koncepcję tragizmu do odbiorcy (katharsis) oraz przede wszystkim do postaci, bohatera dramatu, a nie rzeczywistej postaci. Skupia się na kreacji artystycznej, dziele sztuki - kategoria tylko estetyczna. 

Arystoteles - estetyka, Scheler - egzystencjalizm.

Lalek - Z. Herberta

Baba ślepa - wieszczka ślepa kinda, dramatyczny.

Reportaż, słuchowisko vibe, reportaż PRLowski. 

I część obraz świata przedstawionego - tło świata. Miasteczko trochę martwe, uśpione, senne. 

Rozmowa z Kierownikiem, który szczegółowo opisuje zakład. Jego język brzmi jak wypowiedź polityczna, przygotowana, jest w stylu komunistycznym, nowomowa sprawozdania, bardzo sztuczny język. 

Wypowiedź poety, który akurat przypadkiem spotyka reportera i przypadkiem ma wiersz. Wyreżyserowane.

Świetlica niby ukończona, ale nie ma okien, więc nie można korzystać. Wszyscy chodzą do Stodoły - takiej gospody, spelunki, knajpy.

Stodoła - miejsce akcji II części. Przejście do węższego ujęcia z szerokiego. 3 osobne dialogi, które dzieją się jednocześnie, one się przeplatają - 3 rozmowy, które są na przemian + głos z radia, lekcja francuskiego. 

Ubieranie do snu - cz, III; nawiązanie do Grochowiaka rozbierania do snu, gdzie jest destrukcja po śmierci, a tu proces przygotowania, żeby tej śmierci nie było widać.

3 miejsca i czasy: przyszły, teraźniejszy, przeszły; prosektorium, 

Czy ktoś ma klucz? Czym jest klucz? Symbol. Klucz do rozwikłania tajemnicy jego śmierci?

Śmierć niepokazana, dowiadujemy się o niej z rozmów. Nie jest rozstrzygnięte, kto jej dokonał i dlaczego. 

Śmierć tragiczna - śmierć niezawiniona, bez jego udziału. Jednocześnie śmierć przypadkowa, zdeprecjonowana, bo przez głupotę i przypadek. 

Matka, refreniczne wstawki, lament - podkreślenie jego niewinności, był młody.

Metafizyczność i naturalizm śmierci, nobitylizowanie śmierci, a z drugiej strony fizjologiczny obraz, negatywny. 

Tragedia w sensie egzystencjalnym. Pozostaje to jakoś nierozwiązane. Gatunkowo nie jest to tragedia - nie spełnia cech gatunkowych, łamie decorum, zasady itd.