Odwołujemy się do klasyfikacji metod polonistycznej, a nie ogólnopedagogicznej. Praktyka polonistyczna pomaga myśleć jak różnicować sposób pracy uczniów.
Ogólnopedagogiczne są do wszystkich przedmiotów.
Formy organizacyjne to nie metody! Forma nauczania to indywidualne/grupowe oraz burza mózgów!*
*Burza mózgów to pojawianie się skojarzeń, a skojarzenia są omawiane w rozmowie, więc piszemy rozmowa!
Sposoby nauczania i metody nauczania też są mylone, ale to już aż tak nie boli!
Nadawca - Tekst - Odbiorca -> typowy schemat komunikacji
Nadawca - Tekst - Nauczyciel -> wybieram tekst i myślę o tym, co wybrać i jak przedstawić, potem:
Nauczyciel i Nadawca - Tekst - Uczeń -> uczeń widzi z filtrem nałożonym przez nauczyciela.
Sposoby nauczania i je pogrupować;
Interpretacje głosowe:
- odegranie scenki, która byłaby odwrotnością sytuacji z lektury
- odczytanie z podziałem na role
Analityczna praca nad tekstem:
- zaznaczanie słów
- wyszukanie wyrażeń, określeń, wyrazów
- sposób obrazowania, np. przestrzeni - wyszukanie charakterystycznych cech miejsca
- pogrupowanie wyrazów w ciągi
- wyjaśnienie słów, które są w tekście
Redagowanie wypowiedzi
- list jako Fusi - lista kontrargumentów
- historia o królestwie ludzi z perspektywy zwierząt
- zachęcająca wypowiedź drzewa
- życzliwa rozmowa z "obcym"
Rozmowy i dyskusje:
- rozmowa oceniająca postępowanie bohatera
- rozmowa przybliżająca problematykę fragmentu
- rozmowa służąca interpretacji tekstów
- rozmowa dotycząca przesłania utworu
Należy wracać do tekstu w trakcie lekcji. Tekst nie tylko stanowi pretekst do rozmowy, ale podstawę całej rozmowy. Zbytnie skupienie się na funkcjach wychowawczych prowadzi do
Metoda wiąże się ściśle z celem lekcji. Najpierw musimy pomyśleć, co chcemy zrobić, co chcemy pokazać, a dopiero później myślimy jakimi sposobami to osiągnąć.
Jeśli cel nie został dobrze osiągnięty, to sposoby były złe. Dobre sposoby dobrane do celu = osiągnięty cel. Jeśli nie jesteśmy usatysfakcjonowani, to znaczy, że trzeba zweryfikować sposoby i metody, jakich użyliśmy.
Metoda nauczania to sposób kierowania pracą uczniów.
- celowy i świadomie stosowany - metodą nie jest improwizowanie
- możliwy do systematycznego, wielokrotnego zastosowania
Wybór metody zależy od treści nauczania, zakładanych celów nauczania, literackiej świadomości ucznia, jego wiedzy i umiejętności uprzednich.
Kryteria wyodrębniania metody:
- Metoda zakłada istnienie konkretnego celu dydaktycznego.
- Metoda to dominująca w procesie droga uczenia się i kierowania uczniem.
- Metoda zakłada określony udział ucznia i nauczyciela w procesie (określony poziom aktywności i wzajemnych kontaktów podczas lekcji)
- Metoda implikuje udział środków dydaktycznych, typ materiałów pomocniczych, sposoby ich wykorzystania i posługiwania się nimi w osiągnięciu zamierzonych celów.
Formy nauczania - środki do celu, a nie cele same w sobie; są podporządkowane sposobom nauczania, które już są celowe:
- praca indywidualna
- praca zespołowa
- praca grupowa
- rysowanie tabelki
- podawanie skojarzeń
- zaznaczanie czegoś
- tworzenie plakatu
Sposoby nauczania:
- odczytanie z podziałem na role - ma swój cel, a nie chodzi tylko o odczytanie; ma być interpretacja głosowa
- rozmowa nauczająca/interpretacyjna - jest kierowana, służy interpretacji tekstu
- scenka mająca cel interpretacyjny
- zredagowanie listu na wskazany temat i uwzględnieniem celu
Warto budować polecenia ze szczegółowymi poleceniami.
Klasyfikacja metod w edukacji polonistycznej Z. Uryga; kształcenie literackie
1. Metoda analizy dokumentacyjnej
Uznawana jest za podstawową metodę edukacji literackiej. Celem jest rozwijanie estetycznego smaku i literackiej świadomości: poszerzanie wiedzy o literaturze (formach, gatunkach, konwencjach, środkach wyrazu, kontekście macierzystym utworu) i umiejętności jej sfunkcjonalizowanej lektury: kształt9wanie rozumienia istoty literackiej komunikacji oraz funkcji literatury w życiu ludzi.
W jej ramach dominują operacje tekstologiczne i podejście intelektualne zmierzające do uogólnień kulturowych lub teoretyczno- i historycznoliterackim.
Analiza opisu zachowania, analiza metod perswazji i jej skutków, rozmowa o ukształtowaniu przestrzeni, rozmowa o niewerbalnych sposobach komunikacji.
Orientacja tekstocentryczna - wszystkie sposoby i formy podporządkowane są tekstowi. Sposoby odwołują się do tekstu.
Metoda analizy dokumentacji ma 4 warianty; w 2 dominuje uczeń, w 2 nauczyciel.
Dominacja nauczyciela: rozmowa nauczająca, wykład i jego elementy - muszą służyć interpretacji tekstu i zawierają tezy, które można uzasadnić na podstawie tego tekstu
Dominacja ucznia: analiza problemowa (sytuacja problemowa, kontrowersyjne opinie np., odmienne reakcje odbiorcze, uczniowie mają za zadanie rozwiązać ten problem; jak można rozwiązać ten problem lub dlaczego nie można tego problemu rozwiązać), analizy porównawcze (dostrzeganie podobieństw i różnic między utworami zarówno w zakresie języka, form gatunkowych, konwencji narracyjnych, jak i postrzegania problemów egzystencjalnych).
2. Metoda analizy wykonawczej
Głosowe wykonanie utworu poprzedzonym odpowiednim jego przygotowaniem. Refleksja nad wymową, obserwacja rytmiczno-brzmieniowej organizacji, retoryczności i perswazyjności wypowiedzi, typu leksyki i struktur składniowych, rodzaju weryfikacji, kompozycji służy namysłowi nad frazowaniem, rozkładaniem akcentów logicznych i emocjonalnych.
Podejmowanie czynności dydaktyczne wiąże się z analizą i interpretacją będącą poszukiwaniem w tekście sugestii do jego głośnej lektury.
Metoda ta uczy mówienia, czytania i słuchania.
Odgrywanie ról, czytanie na głos, odgrywanie scenek, recytacja, pantomima, nagranie czegoś,
3. Metoda dyskusji
Zakłada istnienie problemu - niepokojącego, wywołującego odmienne reakcje skłaniającego do wyrażenia kontrowersyjnych ocen dotyczących, np. konwencji, postaw bohaterów czy dokonania twórczych autora.
Metoda ta wymaga od ucznia zajęcia stanowiska, zebrania materiału argumentacyjnego, przygotowania własnego wystąpienia i zaprezentowania własnego głosu w dyskusji (tezy/hipotezy, przykładów, wniosków - wszystkie musi mieć wcześniej przygotowane każdy uczeń!).
Dyskusja może reakcji na lekturę, może mieć charakter polemiczny i problemowy.
Metoda ta uczy formułowania tez interpretacyjnych, ocen, argumentowania (logicznego i rzeczownego), uporządkowanego i zwięzłego sposobu mówienia, wykorzystania obecnej wiedzy, słuchania i streszczania.
Każdy ma możliwość wzięcia udziału w dyskusji.
Metoda projektu - Uryga o niej nie pisze, ale jest ważna też.
3 metody kształcenia językowego.