nowjp 07.11.2023

 Odmiana przymiotnika bazuje na odmianie rzeczownika, dopasowuje się do niego

• kategorie gramatyczne imienne
• rodzaj - trzy rodzaje w lp. (męski, żeński, nijaki), ale w bierniku bywa różnie, np. pięknego studenta, pięknego psa, piękny dom - zależy to od postaci rzeczownika i dwa rodzaje w lm.
• przypadek
• liczba - lp. i lm.
• stopień

Przymiotniki mogą być twardotematowe i miękkotematowe.

dobry, tani, lekki, zły

twtem. dobry, zły - temat zakończony na twardą głoskę

mktem. tani, lekki - temat zakończony na miękką głoskę

Wpływa to na pojawianie się i w odmianie, np. dobrego, złego (twtm) i taniego, lekkiego (mktm)

wesoły -> wesół

............ -> rad

zdrowy -> zdrów

skrócone wersje przymiotników.

skąd się wzięły? kiedyś miały postać krótką i odmieniały się z takimi samymi końcówkami jak rzeczownik

wesoł|a jego -> z a jego powstała forma ego za pomocą kontrakcji (wchłonął zaimek i z tego jest końcówka fleksyjna obecna) -> spojrzenie diachroniczne

Rad jestem, że jesteś zdrów.

On jest pełen obaw.

Te formy zawsze są połączone z czasownikiem. Nigdy nie są połączone z rzeczownikiem. Jest w grupie orzeczenia zawsze. Orzeczenie składa się z 2 elementów - orzeczenie słowno-imienne, np.

zostać + rzeczownik

jest + przymiotnik

stać się + zaimek

łącznik + orzecznik

Krótkie formy przymiotnika tworzą część orzeczenia słowno-imiennego, gdzie są orzecznikiem.

Poza tym te formy są nacechowane stylistyczne.

Stopniowanie przymiotnika.

Nie stopniują się

• przymiotniki absolutne, mające cechę absolutną (tak jest lub nie jest; złamany lub nie, żywy lub martwy),
• przymiotniki ekspresywne; wskazujące nasilenie cechy (cichutki)
• przymiotniki relacyjne; są od rzeczownika (babcina chustka nie może być bardziej babcina, wiejski serek nie może być bardziej ze wsi; wyjątek: czekoladowy chociażby jednak podkreślamy jak jest; bywa też tak często, że staje się jakościowy, np. papierowy gdy chodzi o termin literacki, a nie wycinanki można stopniować, być bardziej zielonym z matmy -> metaforyczne znaczenie relacyjnych przymiotników sprawia, że stają się jakościowe)
• 
  

Stopnie w góry i w dół.

Stopniować można analitycznie (złożone; wtedy stopniujemy tylko przysłówek pomocniczy bardzo) oraz syntetycznie (-ejszy, -ejsza, -ejsze, naj). Trzeci oraz stopniowania to supletywne (zły, gorszy, najgorszy)

Zaimek - zastępuje imienną część mowy. Ze względu na jego typ zmienia się sposób odmiany

Zaimki rzeczowne mają właściwości fleksyjne i składniowe rzeczowników, przymiotne - przymiotników itd.; w niektórych nowych opracowaniach gramatycznych rezygnuje się wręcz z kategorii zaimków. Zaimki przyporządkowują obecnie do części mowy, którą zastępują.

Do zaimków osobowych zalicza się zaimki pierwszej osoby lp i lm: ja my, zaimki drugiej osoby lp i lm: ty, wy.

My = ja + ktoś, a nie ja + ja + ja

Właściwymi zaimkami 3 os. są natomiast formy: on, ona, ono, oni, one zróżnicowane rodzajowo tak samo jak przymiotniki.

Formy enklityczne obowiązują szczególnie po czasownikach, np. widzę go - jego widzę. Nie mają własnego akcentu, są podczepione gdy widzę go. Zaimek 3 osoby ma specjalne formy używane po przyimkach rozpoczynające się od n, np. jego - niego.

Zaimek zwrotny ma formę defektywną (nie ma M. i W. lp. i odmiany w lm)