Dydaktyka 18.01.2024

 Kolokwium będzie odtwórcze, np. metody kształcenia językowego wymiana i charakterystyka. Zwykle było 4 pytania z możliwością rezygnacji z jednego. 

Wprowadzanie i kształtowanie pojęć na lekcjach języka polskiego.

Pojęcie - rozumienie, czym jest.

Termin - definiowanie, nazwa. Znajomość terminu (nazwy) oznaczającego konkretną klasę zjawisk nie implifikuje automatycznie rozumienia pojęcia, w skład którego wchodzą owe zjawiska. Terminów i ich def. można nauczyć się na pamięć.

Sprawne operowanie terminologią (językiem pojęciowym) znacznie ułatwia komunikację między nauczcycielem, uczniem i interpretowanym dziełem.

W procesie intrerpretacji widać, czy rozumie symbol, czy tylko wykuł jego znaczenie.

TERMIN - nazwa naukowa, słownikowa def.

POJĘCIE - poznawane w długotrwałym procesie, uczeń musi zapozna się, drogą analizy i syntezy z wieloma konkretnymi faktami, by zrozumieć abstrakcję.

Odszukanie w tekście środka stylistycznego ma niewiele wspólnego z interpretacją utworu. Ogranicza się to do sprawdzenia wiedzy z poetyki, nie umiejętności jej stosowania, czyli rozumienia utworu i jego interpretacji. 

Proces nauczania to m.in. proces tworzenia wiedzy i organizacja wiedzy w struktury poznawcze.

Proces dydaktyczny ma uzmysłowić uczniowi schematy myślenia (ukształtowane na podst. exp osobistych), przekształcić te schematy i pomóc ukształtować nowe pojęcia.

Pojęcia pomagają w zrozumieniu swoistości dzieła. 

Uczenie pojęć - IV SP - MATURA -> proces długotrwały

• fikcja literacka
• komunikacja literacka
• f. poetycka języka
• genologia
• wersyfikacja
• konwencja

Wiedza konceptualna

• zdolność def. pojęcia wg kryteriów
• rozpoznanie relacji między pojęciami
• znajomość typowych przykładów

Wiedza proceduralna

• umiejętność funkcjonalnego wykorzystywania pojęcia w procesach analitycznych i interpretacyjnych
• rozumienie nietypowych przykładów i refleksja nad nimi

Uczenie się pojęć = wiedza konceptualna + proceduralna 

Uwarunkowania; uczenie zależy od 

1. wieku ucznia
2. poziomu kompetencji językowej
3. fazy rozwoju umysłowego
1. uczenie przez działania
2. działanie i tworzenie obrazów w umyśle (do ok. 11 lat)
3. myślenie obrazowe i symboliczne (powyżej 11 lat)

Sposoby wprowadzenia pojęć

1. sposób dedukcyjny -> od reguły do przykładu -> nazwa (termin) + definicja + przykład
2. sposób indukcyjny -> od przykładu do reguły -> analiza przykładu + wyodrębnienie cech pojęcia + termin

W edukacji polonistycznej powinien dominować sposób indukcyjny działania (na przykładach) + umiejętności + wiedza. 

Metoda indukcyjna -> wspólna z uczniami obserwacja istotnych cech danej kategorii, pogłębianie analizy, pobudzanie uczniów do spostrzegania i wnioskowania o istocie poznawanego pojęcia złożonego z wielu desygnatów.

W stosowaniu metody indukcyjnej myślenie stanowi podstawę poznania.

Nauczanie polega na uaktywnieniu myślenia jako najważniejszej umiejętności pozwalającej na aktywne uczestniczenie w świecie, analizowanie zjawisk i doznań, wyciąganie wniosków i dociekanie sensu.

Tok indukcyjny

• trwa dłużej
• wywołuje większe zainteresowanie i motywację uczniów
• uczy uważnego czytania tekstu, nazywania ich istotnych cech
• daje uczniowi satysfakcję z samodzielności
• kształci podejrzliwość wobec tekstu, języka, prawd, formuł
• pozwala zintegrować proces wprowadzania pojęć z rozwijaniem umiejętności analizy i interpretacji tekstów kultury oraz z formacyjną funkcją edukacji polonistycznej
• zapewnia większą trwałość osiągniętych umiejętności

Metoda dedukcyjna -> polega na podaniu danej kategorii i jej definicji oraz opisaniu przykładów i nieprzykładów. 

Proces poznania:

• dyktowanie lub czytanie def.
• wprowadzanie materiału reprezentatywnego dla omawianego pojęcia
• zapamiętanie przez ucznia cech def. i rozpoznanie przykładów

Nauczanie polega na transmisji wiedzy, na przekazywaniu faktów odkrytych przez naukę, wykorzystuje pamięć ucznia i do niej się odwołuje.

Tok dedukcyjny

• trwa krócej
• mniejsze zaangażowanie ze strony uczniów
• eksponuje rolę pamięci i inteligencji werbalnej
• uczy bierności, przyjmowania gotowej wiedzy

Na lekcjach j. polskiego pojęcia należy wprowadzać

1. Systemowo - w logicznym następstwie; od ogółu do szczegółu; koncentrycznie
2. Całościowo - w sposób sfunkcjonalizowany, łącząc umiejętności i wiedzy
3. Metodycznie - treści literaturoznawcze przekładać na język dydaktyki, biorąc pod uwagę wiek i kompetencje językowe ucznia.

Etapy wprowadzania pojęć:

1. Propedeutyczny (wstępny) - dostrzeganie i analiza zjawiska bez konieczności znajomości terminu
2. Właściwy - kojarzenie, łączenie nazwy z rzeczą (konkretem), porównuje konkrety, abstrahuje i uogólnia
3. Wdrożeniowy - świadome posługiwanie się pojęciem i terminem w procesie analizy i interpretacji tekstu