HLP 26.01.2024

 Ksiądz Marek

Kwestia żydowska, podkreślana tożsamość żydowska Judyty. Naród polski vs naród żydowski = narody zniewolone i wybrane. 

Akcja dramatyczna dotyczy obrony Baru - ostatni punkt oporu w dramacie (w rzeczywistości trwała dłużej). Czas Zielonych Świątek. 

Judyta i Kossakowski. 

Kossakowski jest konfederatą, szlacheckim awanturnikiem. Jest zachwycony urodą Judyty, dopuszcza się napastowania seksualnego. Jest odpowiedzialny za śmierć jej ojca - pośrednio, bo wydał umówiony znak przez przypadek, który miał wydać na śmierć. Przemiana z awanturnika i złodzieja, który ukradł pieniądze konfederacji. 

Judyta zdradza tajemne przejście, wpuszcza Rosjan do Baru w zemście za śmierć ojca. Jednocześnie jest zafascynowana osobą Księdza Marka - to jej dowódca duchowy po śmierci ojca. 

Walka Boga ST i NT -> przejście do NT; zmartwychwstanie jakieś.

Bar grobem starej Polski, lekcja dla Polski współczesnej. Zdają sobie sprawę, z tego, że znajdują się w grobie. Nieokreślona jest sytuacja ontologiczna postaci. Śpiewający Pieśń Konfederatów są jakby jednocześnie w grobie oraz wracają z walki. Bohaterowie mówią o tym, jakby wiedzieli, co się stanie później - apokaliptyczne klęski narodowe - świadomość wykraczająca poza powstanie listopadowe nawet. 

Tradycyjne romantyczne myślenie jako o konfederacji barskiej, która otwiera ciąg insurekcji - antyrosyjskich wystąpień zbrojnych. 

Bar to jednocześnie Betlejem i Golgota - narodziny i śmierć Chrystusa, podwójność, dwoistość aksjologia i wizja Jezusa. 

Wykładnia mesjanistyczna w Księdzu Marku - w stosunku do Dziadów cz. III. 

1. Mesjanizm sarmacki (W. Kochowski)
2. Mesjanizm późnooświeceniowy (koniec XVIII/XIX w.) - Woronicz 
3. Mesjanizm romantyczny 
1. mesjanizm parakletyczny - od paraklety - nie jest narodowym mesjanizmem, jest filozoficzny, jest uniwersalny i odnosi się do ogółu ludzkości (Cieszkowski)
2. mesjanizm poetycki - ekspresje literackie, np. Mickiewicz i Dziady, Słowacki i Ksiądz Marek

Poszukiwania metafizycznego działania, badanie duszy narodu. 

Mesjanizm w Dziadach to głównie w Widzeniu ks. Piotra.

Słowacki uczynił z męża, proroka, księdza postać kluczową. Interpretuje historię. 

Mesjanistyczna wykładnia. Jak Słowacki został mesjanistą, pomimo oskarżania 10 lat wcześniej Mickiewicza o pasywność i usypianie mesjanizmem? 

Ksiądz Marek ma cechy przywódcy i wodza. Tworzy mit wodza i żołnierza, nawet pomimo nie bycia żołnierzem. Czynny udział, czynne poświadczenie swych poglądów. Jest niezłomny. Potrafi czynić cuda: biczownicy sami dostają, płonie szpital chorych na dżumę i ks. Marek przychodzi do nich, dając zbawienie. Najwyższy stan duchowego zaangażowanie i przeżywania - egzaltacja - on popada w egzaltację. Jest mistykiem. Na jego życzenie wybuchają/strzelają armaty. Popłoch i pokora wzbudzone jego postacią także u Rosjan. KS. MAREK TO MĄŻ BOŻY.

Nie jest tu eksponowana niewinność Polski. Ks. Marek jest ofiarą i składa z siebie ofiarę, ale to on jeden. Polacy jako zbiorowość nie wypadają idealnie. Patrz: Kossakowski awanturnik, zabijaka i złodziej, Puławski jednoznacznie pozytywny i to tyle; poza tym się kłócą, chcą opuścić Bar.

Połączenie mistyki ze skrajnym naturalizmem, wiele okrucieństwa. 

Na końcu umiera ks. Marek. Wskrzesza zmarłych w pożarze.