TL kurs. 09.01.2024

 Cztery etapy myślenia o autorze:

1. Pozytywistyczny - podmiot = autor.

2. Strukturalistyczny - rozdzielnie poziomów nadawczych.

Zwraca uwagę na dwa stałe aspekty istnienie autora: podmiotowe i przedmiotowe.

Uprzedmiotowienie "ja" przedstawionego w tekście towarzyszy nieuchronnemu procesowi przechodzenia od podmiotowego aktu tworzenia do wytworu słownego - wypowiedzi.

Istnienie podmiotowe - istnienie autorskie w trakcie pisania.
Istnienie przedmiotowe - istnienie, które tekst przedstawia. 

Jem dżem -> Pierwsze ja je, drugie mówi że je. 

Ja zaprojektowane mówi do zaprojektowanego ty. 

3. Poststrukturalistyczny - śmierć autora.

Myślenie o tekstach bez autora ma swoje historyczne tradycje, np. Biblia jako pismo natchnione (płynące z Boga, z transcendencji: geniusz, choroba, trans, szaleństwo).

Przełom XIX i XX w. to postulaty o poezji bez autora, czyli takiej, w której milknie poeta, a odzywa się język.

Anonimowość, bezosobowość dzieła literackiego wzmaga kultura druku.

Najbardziej radykalne i konsekwentne zakwestionowanie autorstwa wiąże się z myśleniem postmodernistycznym (poststrukturalistycznym). 

W 1968 r. Roland Barthes ogłasza artykuł "Śmierć autora".

Poglądy Foucalt - pytanie o autora nie jest istotne, gdyż autor jest nie tyle podmiotem, co funkcją wypowiedzi. 

Triada w pozytywiźmie:

                Autor (najważniejszy)

Tekst                    Czytelnik/odbiorca

Triada w postmodernizmie:

                Tekst

Autor                    Czytelnik

Najważniejszy jest tekst, autor prawdziwy znika i to co on mówi jest mniej ważne, niż to jak odczytuje czytelnik. Tekst mówi sam za siebie. 

4. Kulturowy - tekst jest artykulacją ludzkiego doświadczenia, synteza autora i podmiotu. 

Tekst to zawsze ślad autora. Autor nie znika z tekstu, w tekście ani nie mówi przez tekst. 

Czytelnik może poszukać śladów autora oraz zinternalizować tekst oraz przełożyć na swoje własne doświadczenie. 

Tekst powoduje, że w odbiorcy coś się budzi. Czy one będą zgodne z tym, co chce autor? Niekoniecznie, ale będą wywołane komunikacją. 

Mimesis

Arystoteles - znaczenie Arystotelesa dla teorii literatury: poetyka wyodrębniona jako dziedzina wiedzy, jego zasługą jest metodologiczna świadomość - świadomość różnicy między naukami i konieczność poszukiwania dla nich nowych języków, dot. to także nauki o literaturze. 

MIMESIS - antyczne definicje:

• kultowa/religijna - związana z kultem Dionizosa; mimika i gesty kapłana, którymi uzewnętrzniał swoje religijne przeżycia: de facto raczej ekspresja niż mimesis. 
• demokrytejska - od Demokryta; naśladowanie czynności natury, naśladujemy czyjś sposób mówienia, chodzenia itd.
• platońska 
• arystotelesowska
• retoryczna/rzymska

Mimesis Platona 

Wspólne dla niego i Arka: przekonanie, że sztuka wskazuje poza siebie, na rzeczywistość realną, do niej odnosi (to przekonanie nie dla wszystkich jest oczywiste -> patrz: Młoda Polska).

Wg Platona mimesis = naśladowanie wyglądów natury (kopiowanie).

Stwórca - Idea.

Twórca - Przedmiot.

Odtwórca - Obraz przedmiotu.

Sztuka podzielona przez Platona/Arystotelesa na mimetyczną i niemimetyczną (sztuka jako wszystkie wyroby ludzkości). Mimetyczna zdaniem Platona jest mniej wartościowa od tej niemimetycznej. Naśladowanie rzeczywistości (sztuki plastyczne i poezja) meh. Wyżej ceni niemimetyczne sztuki, np. garncarstwo, tkactwo itd. Sztuki mimetyczne nie przynoszą żadnych wzorców! 

Arystoteles:

Przez mimesis Arystoteles rozumiał budowanie jakiejś nowej rzeczywistości (modelu), bardziej "rzeczywistego" niż sama rzeczywistość.

Platon mówił o naśladowaniu wyglądów - dla Arystotelesa naśladowanie oznaczało konstruowanie fabuły, łańcucha zdarzeń. 

Opiera swoje pojmowanie mimesis na zasadzie prawdopodobieństwa, dostrzegał bowiem rozdzielność dwóch bytów: realnego i estetycznego. Rozumiał odrębność rządzących nimi praw. 

Sztuka nie jest wiernym kopiowaniem natury, naśladowanie to swobodny stosunek artysty do przedstawionego świata - rzeczywistość stworzona przez poetę musi być przy tym "wyczyszczona" z wszelkiej przypadkowości, bezwzględnie podporządkowuje się zasadom logiki przyczynowo-skutkowej. 

Mimesis oznacza więc kreowanie rzeczywistości potencjalnej w taki sposób, by odbiorca mógł się z nią identyfikować, rozpoznaje w niej bowiem prawa i normy rządzące jego światem - nie jest jednak z nim identyczna (artysta może tworzyć świat jaki jest, jaki powinien być lub o jakim myśli, że jest, a przedstawieni przez niego ludzie mogą być tacy sami, ale i gorsi lub lepsi niż ludzie są w istocie).