Zamczysko z Otranto - Horace Walpole
Walpole totalnie odleciał i pisał, co mu przyszło do głowy.
The Gothic Revival - gotyckie odrodzenie, moda na gotyk i motywy średniowieczne.
- skojarzenia: architektura gotycka, zamczyska, mrok, duchy
- opozycja wobec klasycyzmu
Kenneth Clark - autor klasycznej monografii o The Gothic Revival. An essay in the history of taste.
Popularyzacja:
Popularyzacja gotyckiego nastroju w XVIII w. - istnieje jakiś schemat
- mrok, szarość, ciemność, noc, tajemnica
- światło przenikające przez szyby
- witraże, katedry
- duchy, groza, masakryczne wątki, wampiry
Odkrycie Il Penseroso Miltona i podziwu dla Szekspira.
Il Pensereso - chce podziwiać gotycką katedrę, przechadzać się po niej.
Gothic Revival zwany też jest Victorian Gothic oraz neoGothic.
Upowszechnia się historyczna wiedza, która prowadzi do historycznych wątków w literaturze romantyzmu, poszukiwaniem swojej historii.
Dzięki Walpole'owi i Zamczyska w Otranto słowo gotycyzm przenika do historii literatury jako nazwa rodzaju fikcji literackiej, charakteryzująca się specyficzną konwencją (podobną do Il Penseroso).
Prześmiewczy przepis z XIX w. -> zamiast domu zamek, zamiast niechętnego spojrzenia morderstwo, zamiast
Walpole był hrabią. Początkowo opublikował anonimowo. Na stronie tytułowej zaznaczył, że jest to tłumaczenie z włoskiego, bo obawiał się odbioru oraz dla klimaciku, że to jakiś zaginiony i tłumaczony tekst.
Przedmowa z II wyd. była traktowana jak manifest powieści gotyckiej.
Strawberry Hill - posiadłość Walpole'a stylizowana na zamczysko średniowieczne. Zgromadził tam ogromną bibliotekę, gdzie zdobienia imitowały gotycką architekturę.
14 lat przed napisaniem Zamczyska przekształcił ją w pierwszą neogotycką rezydencję magnacką. Było określane rezydencją-muzeum, bo podczas budowy studiował z architektami architekturę średniowieczną, by oddać jak najlepiej ten klimacik.
Rococo-gothic, bo Anglia nie miała swojego rokoko.
Walpole miał sen z zamkiem i olbrzymią ręką w zbroi. Zaczął pisać nie wiedząc o czym, na żywca. Element kreacji być może.
Impulsem do napisania był głód nadzwyczajności - cudowności i grozy - którego wyrazem jest sen. Sugerował, że był bliski zemdlenia z wrażenia. Sen inspirowany gotycką scenerią jego posiadłości.
Pojawia się motyw olbrzyma w powieści + jest rozszerzony, bo śmierć Kondzia.
W pierwszej połowie XVIII w. gotyk w Anglii i na Kontynencie był uważany za ponury i brzydki. Kojarzył się z wiekiem ciemnoty i zabobonów, barbarzyństwem, nieokrzesania ze względu na dzikość plemion germańskich, które doprowadziły do upadku Rzymu.
Trzeba mieć gust, by zachwycać się klasyczną literaturą, a namiętność by czuć gotyk. Gotyku się doświadcza wszystkimi zmysłami wg Walpole'a.
gloomth - specyficzna, mroczna, posępna atmosfera; można było taką uzyskać za pomocą witraży.
Szyszak - motor napędowy akcji, hełm rycerski, który wielki spadł znikąd i zabił Konrada - kieruje rozwojem wypadków.
Dla ludzi XVIII w. gotycki był Osjan i Szekspir.
Architektura gotycka pojawia się w świadomości estetycznej dzięki analogiom do literatury. Łączono ruiny gotyckie i gotycką architektury z klimatem tajemniczości i melancholijną zadumą. Ruina stała się miejscem refleksji nad minionym czasem, opuszczeniem, tajemnicą, przemijaniem. Ruiny zwykle opisywano w nocy, gdy święcił księżyc, cisza ew. sowa pohukuje.
Grażyna Królikiewicz - studium o znaczeniu ruin - XVIII i XIX w. motyw echa, opowieści, głosu jako emanacji minionego lub ukrytego życia.
Chodzenie po ruinach wymusza snucia opowieści. Puste ramy okien witrażowych to dla nich przestrzeń.
Caspar David Friedrich, Marzyciel, ok. 1835.
Zachód słońca - przemijanie, kres czegoś
Natura a kultura, upadek kultury, natura przetrwała, znaczenie natury. Roślinność zawłaszcza ruiny, kulturę.
Marzyciel - ostrołuk wyznacza marzenie, witraż którego nie ma, rama opowieści.
Dlaczego Walpole nazwał swoją powieść gotycką?
- rekwizyty charakterystyczny dla wieków średnich: lochy, zamek
- gothic ages - czasy niesamowite, cudowne, straszliwe -> dziwność, groza, elementy nadprzyrodzone
- tworzy nowy gatunek fikcji
Gothic łączony z kategoriami związanymi z rozkładem, rozsypywaniem, próchnieniem - moulder (?).
Gotyk w Polsce -> bardziej w architekturze, powstawały gothica ogrodowe, fasady, zdobienia.
Gotyk był w dramacie, powieści, poezji, architekturze, sztuce zdobienia ozdobów, sztuki piekne.
Moda na kolekcjonowanie staroci.
Trubaduryzm francuski - jasne, sielankowe, radosne oblicze, turnieje rycerskie, damy serca, takie rzeczy.
Powieść gotycka nazywana romansem grozy
- wątki romansowe - Teodor x Matylda, Manfred x Izabela, Teodor x Izabela, Fryderyk x Matylda,
- wątki grozy - zbrodnie
3 odmiany powieści gotyckiej
- historyczna - Zamczysko w Otranto
- sentymentalna Ann. Radcliffe
- romans grozy - Mnich. Romans grozy
Wyznaczniki gotyckości
- atmosfera - elementy ruiny, rozkładu, rozpadu -> zniszczony zamek
- zainteresowanie przeszłością
- tajemnica - celem czytelnika jest rozwikłanie zagadki
- zbrodnia
- schemat bohaterów - dobrzy i źli (gotycki łotr i niewinna dziewczyna)
- udział duchów i zjaw -> szyszak, przodek Manfreda z obrazu, Alonzo Dobry, olbrzym,
- przepowiednia
- intrygi
- element boski, Kościół, mnisi -> ingerencja sił boskich, porządek boski
- melancholia
- malownicze ruiny
- posępne zamki
- mroczne pejzaże
- nieskończoność
- wzniosłość
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz