Przełom antypozytywistyczny (w filozofii) jako moment wyodrębnienia się nowoczesnej teorii - przełom XIX i XX w.
Składa się z 2 procesów
- sprzeciw wobec epistemologii pozytywistycznej (epistemologia to nauka o poznaniu).
- poszukiwanie narzędzi dla nauk humanistycznych.
Pozytywistyczna filozofia nauki
Ma swoje źródło w myśli Kartezjusza, a więc opiera się na racjonalizmie i empiryzmie - Kartezjusz XVII w. - cogito ergo sum.
Całą swoją naukę opierał na epistemologią - zajmował się wiedzą, jaka wiedza jest ugruntowana i mocna? taka oparta na rozumie.
Przed Kartezjuszem skupiano się na pytaniach ontologicznych (czym jest świat? czym jest byt?). Dla Kartezjusza główne pytanie to czym jest wiedza? Dlatego bycie połączył z myśleniem.
Opierała się na koncepcjach Augusta Comte (pozytywizm), Herberta Spencera (ewolucjonizm) i Johna Stuarta Milla (empiryzm i utylitaryzm).
- August Comte - filozofia pozytywna, czyli głoszącej afirmację świata i opierającej się na racjonalizmie, rozumie, wiedzy
- Herbert Spencer - wprowadził myślenie ewolucjonistyczne (od Darwina) do filozofii, społeczeństwo jest organistyczne - działa jak organizm, więc każdej części organizmu trzeba zapewnić dobre warunki, aby organizm mógł dobrze działać, więc praca u podstaw
- John Stuart Mill - empiryzm to wiemy to czego doświadczyliśmy, a utylitaryzm, że nauka ma być pożyteczna
Pozytywiści mieli pierdolca na punkcie nauk przyrodniczych.
Metoda pozytywistyczna - zespół reguł dotyczących wiedzy restrykcyjnie określających przedmiot, sposoby jego poznania i zasady porządkowania wyników badawczych.
Modelem naukowym jest postępowanie prowadzące przez problem -> doświadczenie -> wyniki -> prawo ogólne
Nauki przyrodnicze to nauki nomotetyczne (nomos = prawo), bo prowadzą do formułowania praw ogólnych.
Nauki konkluzywne - prowadzą do konkluzji
Badanie tekstu pisanego wg H. Taine to badanie pewnego śladu. Nie można badać go jako samego w sobie. Powinniśmy badać wszystko, co za nim stoi - dlaczego, co na niego wpłynęło.
Przedmiotem badań lit. jest dzieło literackie. Poznanie dzieł powinno prowadzić do praw ogólnych; w tym przypadku chodzi o rekonstrukcję sposób jego powstawania - przyczyn i źródeł. Taki sposób pojmowania nauki uprzywilejowuje historię literatury.
Literaturę należy badać za pomocą metod wypracowanych przez nauki przyrodnicze.
Przyczynowość naukowa rozumiana jako wyjaśnienie zjawisk literackich działaniem czynników
- ekonomicznych,
- społecznych,
- politycznych,
- psychologicznych,
- środowiskowych.
Hipolit Taine Historia literatury angielskiej (1863) uznaje literaturę za wynik działania 3 uniwersalnych czynników:
- rasy - typ antropologiczny, usposobienie (psychologiczne, antropologiczne, wszystko co związane z człowiekiem)
- środowiska - warunki geograficzne, ekonomiczne, społeczne (pochodzenie, wykształcenie, język, położenie)
- czasu - moment historyczny
Wilhelm Dilthey (Wprowadzenie do nauk humanistycznych 1870) głosi odrębność świata człowieka i świata przyrody
| świat człowieka | świat przyrody |
|
|
Aksjologia - nauka o wartościach; podstawowe rozróżnienie to piękno-zło np.
Deszcz nie jest zjawiskiem ani dobrym, ani złym. Zależy to od podmiotu. Natura sama w sobie nie jest, ani dobra, ani zła.
W wyniku tego pojawia się podział nauk na nauki przyrodnicze (o char. nomotetycznym) i nauki humanistyczne (o char. idiograficznym).
N. nomotetyczne wyjaśniają i starają się sformułować prawa modelu - posługują się wyjaśnianiem.
N. idiograficzne opisują, żeby uchwycić zjawisko wyjątkowe i niepowtarzalne - posługują się rozumieniem - chodzi o to, by zrozumieć dane zjawisko i uchwycić jego istotę.
Przełom antypozytywistyczny - poszukiwanie metod do badań nauk humanistycznych
Postawy/nurty:
- Neoidealizm - Croce, Dilthey, Bergson
- Fenomenologia - Husserl, Ingarden
- Estetyzm - formalizm, strukturalizm
Szkoła neoidealizmu słabo zaznaczona w Polsce.
Neoidealizm
- przeżycie - zjawisko jednostkowe i idiosynkartyczne, niepowtarzalne
- ekspresja
- interpretacja
Dzieło literackie powstaje z chęci podzielenia się jakimś przeżyciem, a to wyrażanie tego przeżycia, uzewnętrznianie naszych przeżyć to ekspresja.
Żeby się podzielić potrzebujemy jakichś narzędzi - w literaturze jest to język. Żeby użyć narzędzia musimy użyć języka, który jest zrozumiały - musi być wspólny język. A jak coś jest wspólne, to nie jest jednostkowe, bo język jest społeczny. Przechodzimy z idiosynkartycznego przeżycia do społecznego i coś gubimy. Gubimy jednostkowość. Po zakomunikowaniu komuś czegoś to już nie jest jednostkowe, tylko wspólne.
Fenomenologia (Edmund Husserl)
Doświadczenie jako punkt wyjścia.
Fenomen jawi się zawsze w określonym sposobie doświadczenia.
Istnieje coś takiego jak niebieskość. Istnieje fenomen niebieskiego, ale nie mamy do niego dostępu. Jawi nam się zawsze jako jakiś odcień, np. baby blue, indygo, turkusowy.
Fenomen miłości - miłość jest inna do partnera, rodziców, dziecka, kota i marki. A jednak jest miłość jakaś. Fenomenolog chce wiedzieć jaka jest miłość jako taka, a nie konkretnie.
Są fenomeny fizyczne jak stół, krzesło oraz przedmioty istniejące w sposób duchowy (uczucia, wartości). Nie ma ich fizycznie, ale obiektywnie istnieją w świecie.
Zadaniem badacza jest dotarcie do istoty i opisanie jej, czyli odpowiedź co jest istotą wojny, dzieła literackiego, dobra, zła itd. Musimy dotrzeć do niego samego, a nie do tego dlaczego utwór powstał.
Myśl husserlowską zainspirowała Romana Ingardena. Ten filozof zajmował się estetyką i miał ogromny wpływ na rozwój badań nad literaturą.
Dzieło sztuki to przedmiot intencjonalny. Rodzi się w intencjach artysty i zostaje utrwalone w materii. Materią dzieła literackiego jest język.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz