Zaliczenie -> test z treści wykładów; nie z lektur, nie z ćwiczeń -> najpewniej na moodlu
Nieobecność -> nie ma limitu, byle zdać na koniec semestru, nie trzeba usprawiedliwiać
POCZĄTKI TEORII LITERATURY
Kanoniczny podział dyscypliny wg Markiewicza (z lat 60. XX w.)
Wiedza o literaturze (literaturoznawstwo)
- Historia literatury - bada wpływy, ustala fakty, kolejność zdarzeń, biografia autora, które utwory wpływały na jakie, wpływ historii
- Krytyka literacka - z założenia subiektywna dyscyplina; opis dzieła lit. z własnego punktu widzenia; pozostałe to dyskursy naukowe
- Metodologia badań literackich - nauka o metodach, sposobach badania, narzędziach badań dzieła literackiego; metodologii jest od zasrania;
- Teoria literatury - szuka prawidłowości i reguł rządzących literaturą, tworzy modele, prawa i definicje
a) teoria dzieła literackiego
b) teoria procesu historycznoliterackiego
c) filozofia literatury - czym jest dzieło literackie
Ten podział (^) jest obecnie mniej widoczny.
DWA POCZĄTKI
- ARYSTOTELES - IV w. p. n. e. - wydanie Poetyki ; wyodrębnienie myślenia o literaturze, refleksji od niej
- PRZEŁOM ANTYPOZYTYWISTYCZNY - 2 poł. XIX w. i pocz. XX w. - narodziny nauk humanistycznych, ich pojęć, a wśród nich TL
Pytanie o to, który jest ważniejszy to pytanie typu Jajo czy kura?
Część uznaje Arystotelesa, bo pierwszy filozof który zaczął myśleć o literaturze w sposób systemowy. Podstawowe rozróżnienia (gatunki) zawdzięczamy właśnie jemu.
Przełom antypozytywistyczny rozgraniczył nauki ścisłe i humanistyczne, przez co pokazał specyfikę nauki o literaturze (i innych humanistycznych ofc). Działalność neokantystów (filozofów kontynuujących naukę Kanta) sprawia, że ten podział istnieje.
Arystoteles to gwiazda filozofii. Każdy sposób myślenia, każda epoka nawiązuje do niego i w różny sposób go interpretuje. Nie ma więc zgodności co do odczytu wielu elementów jego teorii (np. mimesis, katharsis etc.). Poetyka nie ma swojej wersji kanonicznej.
Poetyka to traktat filozoficzny. Arystoteles nie był pierwszy co pisał o poezji, ale pierwszym, który napisał dzieło poświęcone w całości literaturze. Dotychczas była raczej tak przy okazji, np. u Platona podczas rozmowy o sztuce, państwie czy pięknie. Poetyka jest tylko o literaturze, a konkretnie poświęcona jest opisowi teoretycznemu tylko tragedii.
Arystoteles tworzy własny język opisu; tworzy pojęcia, które można przetransportować na inne gatunki. Tworzy więc język opisu dzieła literackiego.
Poetyka miała być jedynie pierwszym tomem. Miał być tom II poświęcony komedii, ale cholera wie, czy to wgl powstało.
Mitosek i Podbielski kłócą się, czy to tekst o charakterze normatywnym (Mitosek), czy opisowym (Podbielski).
Katharsis jako utożsamianie się z bohaterem i przeżywanie wielu emocji i oczyszczenie z tych emocji, spłynięcie ich - wg Podbielskiego.
"Mój" (znaczy Bogusi) Arystoteles
Metodologiczna świadomość - świadomość różnicy między naukami i konieczność poszukiwania dla nich nowych języków - dotyczy to także nauki o literaturze. -> stwierdzenie, że poetyka jest bardziej filozoficzna niż historia, bo historia skupia się na tym co było, a poetyka to co mogłoby być. Miał świadomość, że historia jest faktograficzna, a badania poetyki są fikcjonalne, stworzone. Literatura tworzy fakty na jakiejś podstawie - tak, aby były prawdopodobne, przekonujące (widz ma w nie uwierzyć).
opisowość - na podstawie empirycznych obserwacji sformułował cechy i zasady ogólne rządzące działem literackim - tworzy model.
Poetyka należy do grupy pism ezoterycznych, czyli dydaktycznych, przeznaczonych dla szkoły = podręcznik. Arystoteles uczył w liceonie (? liceum); Poetyka była przeznaczona dla jego uczniów.
Stworzył język poetycki (szereg terminów, które redefiniuje z innych dziedzin wiedzy, np. mimesis oraz wiele tworzy sam, np. katharsis)
MIMESIS - kluczowe pojęcie, naśladowanie rzeczywistości; pojęcie to przejął od Platona, a samo pojęcie jest jeszcze starsze. Arystoteles je zredefiniował. Dla Platona było to naśladowanie wyglądu, zewnętrznej rzeczywistości, kopiowaniem, a dla Arystotelesa to proces oparty na prawdopodobieństwie; tworzy się inne byty podobne do bytu, który naśladujemy.
Zaczyna się refleksja nad związkiem między sztuką a rzeczywistością. Debata trwa ciągle; niektórzy uważają, że są zupełnie osobne, inni że związane ze sobą nierozerwalnie.
Świadomość tworzywa - zdaje sobie sprawę, że literatura jest budowana z czegoś
| środki naśladowania | przedmiot naśladowania | sposób naśladowania |
CZYM? rytm, śpiew, wiersz, widowisko | CO? ludzie, zdarzenia mogą być przedstawieni jako gorsi (satyryczne) lub tacy jacy są (realistyczne), lub lepsi (idealizacja) -> prawo do subiektywnego przedstawienia tego świata przedmiot poważny przedmiot śmieszny | JAK?
|
GENOLOGIA - wskazuje na złożoność gatunki, ale definiuje go poprzez jego artystyczną istotę
Sposób naśladowania
- za pośrednictwem wprowadzonej postaci -> EPIKA
- wyłącznie we własnej osobie -> LIRYKA
- przedstawienie postaci ukazuje się jako bezpośrednio działające -> DRAMAT
TRAGEDIA - A. stworzył pierwszą def. tragedii
Akcja skończona - zawiązanie i rozwiązanie konfliktu tragicznego.
Wina tragiczna to węzeł nierozerwalnego splotu okoliczności, prowadzącego do klęski.
"naśladowcze przedstawienie akcji poważnej skońvzonej i posiadającej (odpowiednią) wielkość, wyrażone w języku ozdobnym, odmiennym w różnych częściach dzieła, przedstawienie w formie dramatycznej, a nie narracyjnej, które przez wzbudzenie litości i trwogi doprowadza do oczyszczenia [katharsis] tych uczuć"
DECORUM -> o tym co poważne mówi się wysokim, poważnym tonem, a o tym co śmieszne lżejszym, niższym.
Teoria fabuły. Fabuła u A. stała się wzorcem dla tekstów fabularnych
- artystycznie uporządkowany ukł. zdarzeń - porządek przyczynowo-skutkowy
- jednolita, całościowa, skończona
- ma początek, środek, koniec
- ma odpowiednią wielkość pozwalającą na przemianę bohatera (nieszczęśliwy -> szczęśliwy w komedii, szczęśliwy -> nieszczęśliwy w tragedii)
- każdy element jest znaczący, wszystkie wątki kończymy
TRAGIZM
- oznacza nierozstrzygalny konflikt dwóch, równorzędnych wartości - stojąca w jego obliczu jednostka skazana jest na nieuchronną katastrofę, każdy wybór oznacz klęskę
- kategoria estetyczna i egzystencjalna (A. mówi tylko o estetycznej)
ŚWIADOMOŚĆ ODBIORCY
Widzi dzieło w perspektywie komunikacyjnej - def. tragedii - prowadzi do katharsis, czyli już def. zakłada reakcję czytelniczą. Obecność odbiorcy jest wpisana w kształt gatunku. Obecnie widać to w tym, że inaczej piszemy książkę dla dzieci, inaczej dla dorosłego.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz