Dydaktyka 30.11.2023

 Dydaktyka jako teoria nauczania

Uwarunkowania wpływające na koncepcję edukacji polonistycznej

1. wymiary przedmiotu
2. uwarunkowania prawne
3. wiedza o literaturze i języku
4. wiedza o procesie dydaktycznym
5. wiedza z zakresu dydaktyki
6. wiedza z zakresu psychologii i pedagogiki
7. konteksty kulturowe

Cele przedmiotu PDP

• stworzenie ram pojęciowych dla zagadnień podejmowanych na ćwiczeniach z metodyki
• rozwijanie świadomości interdyscyplinarnego charakteru dydaktyki polonistycznej

Wiedza o procesie dydaktycznych - zasady nauczania - zaczerpnięta jest z dydaktyki ogólnej (dot. wszystkich przedmiotów)

• ogólne normy postępowania dydaktycznego
• normy pozwalające rozwijać zainteresowania i zdolności poznawcze uczniów
• sugestie, jak postępować realizując cele kształcenia

Cele + treści nauczania = czego uczyć

Zasady nauczania = jak uczyć

Wincenty Okoń - zajmował się dydaktyką ogólną - Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej

Nie ma u niego polonistycznego ukonkretnienia, bo pisał o ogólnej.

Pytał o liczbę zasad. Mówi się obecnie o 7 zasadach, ale nasze poznanie się poszerza i być może odkryjemy nowe prawidłowości, które doprowadzą do sformułowania kolejnych zasad.

1. 1. systemowości - porządkowanie wiedzy w głowie uczniów,
1. świat to całość, istnieje korelacja między przedmiotami, związki przyczynowo-skutkowe,
2. proces kształcenia jako system - czynności nauczyciela + uczniów, treści kształcenia + środowisko dydaktyczno-wychowawcze
3. układy logiczne, modele, hierarchizacja

Wychowanie - aksjologia w literaturze

• świat przedstawiony
• układ zdarzeń - fabuła
• znaki i symbole kulturowe
• sposób prowadzenia narracji - narrator nie zawsze jest bezstronny

                            |

v

• inspiracja do szukania sensu poza tym, co zostało bezpośrednio przedstawione
• hierarchia wartości - R. Ingarden -> poznanie wartości = zrozumienie ich hierarchicznego uporządkowania

Hierarchia wartości - realizacja z. systemowości

1. przyjemne/nieprzyjemne - doznania zmysłowe - w. hedonistyczne
2. zadowolenie i jego brak - biologiczne funkcjonowanie człowieka - w. witalne - jest wyższe, bo zdrowie jest ważniejsze niż chwilowe doznanie nieprzyjemności
3. radość/przygnębienie - zw. z wspólnotową egzystencją ludzi - w. duchowe
4. szczęście/nieszczęście - sacrum - zw. z Absolutem - chce się dla nich poświęcić swoje  życie

w. mocne - 1-2 - fundamentalne, umożliwiają realizację wszystkich innych wartości

w. słabsze - 3-4 - trzeba włożyć większy wysiłek w ich osiągnięcie

można w tę hierarchię wpisać tekst literacki, dopasować jego znaczenia i akcję w schemat/hierarchię

2. 2. poglądowości - respektowanie drogi między konkretem a abstrakcją
1. nazwa tradycyjna =/= ogląd - polinsensoryczność - wykorzystujemy różne zmysły
2. XVII w. - przeciwstawienie się nauczaniu werbalnemu (Komeński)
3. spostrzeżenie - obserwacja - myślenie
4. od konkretu do abstrakcji (dzieci) + od abstrakcji do konkretu
5. przykładowo: od obrazu do lektury
6. Husserl - z powrotem do rzeczy - dla każdej tezy filozoficznej (abstraktu) można pokazać zakorzenienie w doświadczeniu konkrecie)
1. Tischner, jego uczeń mówił, że jak tezy nie da się przełożyć na góralski, to nie jest prawdziwa, zajmował się fenomenologią
3. 3. samodzielności - ograniczenie zależności ucznia od nauczyciela
1. samodzielność działania - zadaniowość
1. wybór + plan (wstępna orientacja dot. celu i przedmiotu)
2. wykonanie pracy
3. sprawdzanie - samokontrola + nauczyciel
2. pamięć + uwaga (konwergencja, myślenie odtwórcze) + obserwacja + działanie/myślenie (dywergencja, myślenie twórcze)
3. myślenie samodzielne -> formułowanie problemów -> samodzielne rozwiązywanie -> sprawdzanie odpowiedzi

Organizacja lekcji i udział uczniów - związana z z. samodzielności

• idea sprawstwa - zwiększanie stopnia zarządzania własną aktywnością umysłową
• refleksja - nie mechanicznego wkuwania na pamięć, ale pojmowania sensu przyswajanego przedmiotu, uczenie ze zrozumieniem
• współpraca - dzielenie się wiedzą przez osoby zaangażowane w nauczanie i uczenie się - umysł znajduje się w głowie, ale też w interakcji z innymi
• kultura - sposoby życia i myślenia, który konstruujemy, negocjujemy, poddajemy instytucjonalizacji, by wreszcie (ustaliwszy wszystkie te sprawy) - dla własnego pokrzepienia nazywamy rzeczywistością

4. 4. związku teorii z praktyką
1. oderwanie od praktyki - nauczanie werbalno-abstrakcyjne grozi encyklopedyzmem
2. oderwanie od teorii - prowadzi do utylitaryzmu dydaktyczny, niemoc zastosowania w praktyce
3. przechodzenie od myślenia konkretno-praktycznego opartego na spostrzeżeniach i analogiach do myślenia abstrakcyjno-teoretycznego opartego na twierdzeniach nauki i związkach między nimi
5. 5. efektywności - związek między celami a wynikami kształcenia
1. związek ze sprawdzaniem osiągnięć szkolnych
1. sprawdzanie sumujące - ocena efekty końcowego
2. sprawdzanie kształtujące - w trakcie pracy - szukanie sposobów lepszego opanowania treści przez ucznia, ukierunkowania pracy nauczyciela, modyfikacji programu kształcenia
2. efekty zależne od zdolności ucznia, pracy nauczyciela, od domu i środowiska
6. 6. stopniowania trudności
1. pokonywanie trudności uczniów w poznawaniu i przekształcaniu rzeczywistości
2. związek z fazami rozwoju psychicznego dzieci i młodzieży, różnicami indywidualnymi
3. przejście od operacji konkretnych (praktycznych) do operacji formalnych (hipotetyczno-dedukcyjnych) - J. Piaget
4. nauczanie - uczenie wyprzedzające założony rozwój - L. Wygotski
7. 7. związku indywidualizacji i uspołeczniania
1. związek interesów jednostki i zbiorowościo
2. praca indywidualna + praca frontalna (z całą klasą) + praca grupowa
3. kapitał społeczny - odnosi się do cech organizacji społeczeństwa, umożliwia osiągnięcie pewnych celów, wzrost kapitału -> "największe nadzieje wiążę ze zmianą formuły funkcjonowania szkoły: jak najwięcej zajęć i zadań grupowych, jak najwięcej projektów realizowanych przez zespoły uczniowskie poza szkołą" (J. Czapliński)

Zadanie indywidualne

W. Okoń - Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, Warszawa 2003, s. 167-190

Proszę zaproponować 2-3 polonistyczne przykłady ukonkretniające zasadę poglądowości lub związku teorii z praktyką.

Szukanie sposobu na czytanie - Nowa Polszczyzna 1998, nr. 3