Co wnosi dekonstrukcja do myślenia o literaturze?
Likwiduje wiele pojęć konstytujących tradycyjną wiedzę o literaturze, przeciwstawia się wielkiej teorii.
Rezygnuje z opozycji ukrywających hierarchię:
| tekst literacki | tekst krytyczny |
| figuratywność interpretacja sens znaczone | literalność lektura proces znaczeniowy znaczące |
Dekonstrukcyjna lektura tekstów literackich czy filozoficznych, ujmuje je w kategoriach masek zakorzenionych poglądów, a nawet ukrytych mechanizmów władzy.
Kiedy piszemy tekst jest śladem naszej świadomości, to gdy przestajemy ginie podmiot. Nie ma instancji nadawczej, która władałaby tekstem. Jest tworzony przez czytelnika dopiero.
Czermińska kwestionuje założenia dekonstrukcywizmu, ale mówi jednocześnie mówi, że nie ma już powrotu. Można zmienić kierunek albo wykonać skok. Taki skok zostaje rzeczywiście wykonany. Mówi, że trzeba przyjąć śmierć autora, ale jeśli język mówi nami, to inaczej mówi w zależności od autora.
Ten zwrot to zwrot kulturowy, kolejny po poststrukturaliźmie i dekonstrukcją, ożywiony przez nie, ale nie z nimi tożsamy.
Zwrot kulturowy - główne nurty; ma w istocie ich więcej
- zwrot pragmatystyczny
- zwrot narratywistyczny
- zwrot etyczno-polityczny
Zwrot kulturowy oznacza przesunięcie zainteresowań w stronę praktyk interpretacyjnych - teoria to 1 z wielu użytecznych dyskursów, jeden z języków przydatnych w procesie rozumienia literatury.
Odwrót od esencjalizmu, zwrot ku pragmatyzmowi - nie pytamy "czym jest literatura", lecz jak działa, jak funkcjonuje literatura. Literatura działa inaczej dla różnych ludzi, różne funkcje dla nich sprawuje. Nie ma jednej narracji, ale bardzo wiele różnych sposobów ukazywania kultury/literatury. Powstaje wiele różnych praktyk literackich i sposobów czytania literatury.
Poszerzenie praktyk interpretacji poprzez uruchamianie wszelkich możliwych kulturowych odniesień (kontekstów). Czytamy poprzez konteksty. Przymierzamy z biografią pisarza, własnymi przekonań, do filozofii, ekonomii, ideologii i patrzymy, co nam najlepiej ukazuje, interpretuje tekst.
Zwrot etyczno-polityczny.
Michel Foucault, autor Archeologii wiedzy i Słów i rzeczy i jego sprzeciw wobec strukturalizmu/wielkiej teorii.
Foucault krtykował język naukowy za ukryty w nim mechanizm kontroli, prowadzący do wykluczenia mniejszości (politycznych, seksualnych, chorych). Dyskurs naukowy (także literacki) to narzędzie opresji, ucisku wobec mniejszości. Jeśli uważamy i mówimy o czymś jako "normalnym" jednocześnie wykluczamy wszystkich, którzy nie stosują się do tej normy uznajemy za "nienormalnych". Wpływ dekonstrukcji, że dokonujemy hierarchizacji poprzez mówienie o normalności. Jest to wrzucone w język. Foucault wini za to badaczy i naukowców, bo to oni tworzą teorię, która narzuca nam taki sposób myślenia.
Częścią tego jest np. dyskurs feministycznego, który potem daje genderowy dyskurs.
Feminizm:
- ogólne zainteresowanie problemami kobiet tak w sztuce, jak i w naukach społecznych
- ruch społeczny mający na celu równouprawnienie kobiet
Najpierw powstaje ruch społeczny. Potrzeba równouprawnienia kobiet przebiega w różnych etapach.
W literaturze i w literaturoznawstwie odróżniamy feminizm literacki - zainteresowanie problemami kobiet w literaturze (tworzonej przez kobiet) - literaturoznawczy (tj. krytykę feministyczną - badacz przyjmuje punkt widzenia kobiety).
W wielości feminizmów pojawiają się pewne wspólne pojęcia jako opresja, seksizm, wykluczenie (kat. kluczowa dla tzw. "gender studies"). Wielość feminizmów (psychoanalityczny, literacki, korporalny, społeczny, psychoanalityczny, marksistowski) wynika z otwartości tej myśli.
Zdolność do wchłaniania, adaptowania różnych sposobów myślenia, połączonych jednym faktem: każde z tych myśleń ma stanowić konsekwencje "bycia kobietą" - ma być myśleniem w kat. płci.
Dzieje feminizmu
- walka o przebudowę społeczną, zmianę statusu kobiety w społeczeństwie (równość kobiet i mężczyzn) - symbolem tej fazy mogłaby być Virginia Wolf i jej "Własny pokój" - miejsca, gdzie kobieta mogłaby pracować, odpoczywać itd.
- o zmianę świadomości (po roku 1968) - żeby uznać za równo
- dekonstrukcjonistyczny (o uznanie inności) - tzw. feminizm drugiej różnicy, feminizm korporalny
Postkolonializm - kultura jako obszar kolonizacji - zderzenie kultury kolonizatorów i kolonizowanych. Pojęcie Innego zrelatywizowane do kat. społecznych, historycznych, politycznych. Zauważać należy mieszanie kultury, ale jednocześnie trzeba wyrównywać kolonizatorów i kolonizowanych. Nie hierarchizuje i nie mówi o stopniu rozwoju, tylko pokazuje różnice.
Postkolonializm polski?
Pałac Nauki i Kultury w Warszawie
Kolos Maciuś
My byliśmy przez lata zależni od zaborców. Próbowaliśmy uzyskać/utrzymać swoją kulturową niepodległość, niezależność.
Zwrot narratywistyczny
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz