HLP 10.11.2023

Adam Mickiewicz w latach 1815-1824

• studiował na Uniwersytecie Willeńskim
• Lelewel
• nieszczęśliwa miłość
• przyjaźń z Tomaszem Zanem
• towarzystwo Filomatów i filaretów polskich - kształcenie społeczne i naukowe, wspólne pisanie, tworzenie - towarzystwo rozwiązana, a członkowie zesłani do Rosji

Wierna pamiątka? Kulturowa pamięć o filomatach "Dziadów" cz. III a dokumenty z lat 1823-1824.

Hierarchia willeńskich organizacji młodzieżowych

Towarzystwo Filomatów

Związek przyjaciół, Towarzystwo Sześciu, Związek Naturalistów, Promieniści

Z Promienistych -> Towarzystwo Filaretów (Biały, Błękitny, Różowy, Amarantowy, Zielony, Granatowy, Liliowy) -> Towarzystwo Filadelistów Błękitnych (Zieloni, Czerwoni) - Związek Patriotyczny

• Jan Czeczot
• Tomasz Zan - ważna postać
• ... Maleski

Przyczyna czysto koleżeńska - pochodzili z podobnych rodzin (szlachta zaściankowa), a w tamtym czasie szansą na awans społeczny było wykształcenie. Spore wydarzenie bycia na Uniwersytecie Willeńskim. Musieli się jakoś utrzymać - niektórzy mogli skorzystać z rządowego stypendium dla nauczycieli. Tomasz Zan nie dostał się do seminarium nauczycielskiego na korzyść Mickiewicza (stryj AM był dziekanem). Spotykali się i rozmawiali o literaturze i postanowili swój związek sformalizować - nazwali go Towarzystwem Filomatów.

Takie Towarzystwo Filomatów istniało już wcześniej, ale było oświeceniowe i chodziło o powielanie idealnych wzorców poetyki, a oni to byli bardziej za duchową rolą literatury.

Powstało w 1817 i przetrwało do 1821 r. Nie dotrwało do samego procesu. Jak na stowarzyszenie studenckie miało ogromny aparat administracyjny. Jednak w 1821 r. Towarzystwa Filomatów formalnie nie było, ale i tak się działali. Udzielali sobie wzajemnie korepetycji, aby się lepiej kształcić.

Promieniści - teoria promienistości - ludzie mogą przekazywać sobie energię; z zafascynowania magnetyzmem w tamtym czasie w Wilnie; ale nie tylko o to chodziło, bo także wspólne modlitwy itd. podczas majówek. Zan na czele; kinda własna religia, modyfikacja modlitw. Starali się dojść do swoich ustaw, ale nim do tego doszło zostali przekształceni w Towarzystwo Filaretów.

Wejście na ścieżkę polityczną przez Towarzystwo Filomatów przez wpływ Joachima Lelewela (historyk, historiozof - szukał wyjaśnienia tego, co jest/będzie w tym co było; wszystko wraca, historia toczy się kołem).

Mikołaj Nowosilcow - wysoko postawiony dygnitarz w Ministerstwie Sprawiedliwości, kierownik okręgu naukowego w Petersburgu (w tym samym czasie Czartoryski w Wilnie - nie lubili się i szukał sposobu, by go ujebać)

1823

• Sprawa napisów na dzień 3 maja 1823 - Vivat Konstytucja 3 Maja - Plater - sprawa zgłoszona na policję przez nauczyciela od ruska
• Napisy na murach klasztoru dominikanów  Niech żyje konstytucia 3 Maia. Śmierć Dispotam. Day Boże, gdyby to się nie sprawdziło
• Józef Masalski zgłosił się na policję po tym jak dostał kosza od siostry przybranej/ojczyma Słowackiego - chciał trafić do wojska; prześwietlono go po tym jak wkurwił księcia w Warszawie i znaleziono Jana Jankowskiego wiersze patriotyczne; aresztowano JJ i znęcano się nad nim, zainteresowano się Promienistymi, JJ wyjawił istnienie Towarzystwo Filaretów
• początek fali aresztowań filaretów, bo JJ zaczął podawać nazwiska (Czeczot, Zan, AM, inni); Nowosilcow uznał, że zajebisty sposób, by upokorzyć Czartoryskiego

1824

• Wykrycie filomatów, bo Maleski nieświadomy tych dram wyjawił, że istnieli filomaci; Nowosilcow się nakręcił i nie wypuścił Zana
• publiczna wywózka na Sybir "Braci Czarnych" (gimnazjalistów)
• zatwierdzenie wyroku przez cesarza Aleksandra I (polecenie rozmieszczenia 20 filomatów i filaretów po rosyjskich guberniach; mieli tam siedzieć i uczyć; Czeczot, Zan i ktoś jeszcze najdłużej trzymani w areszcie, Zan ponad? rok)

Tomasz Zan - przyjął odpowiedzialność za ich dokonania; wszyscy byli dumni z bycia filomatami/filaretami;

Procesualność pamięci. Mickiewicz pierwszy przyznał się do autorstwa, wcześniejsze teksty dotyczące prześladowań w Wilnie były w obiegu, ale były anonimowe.

Te teksty powstawały na gorąco (1823 i 1824), krążyły między ludźmi, świadkami, spisywano różne fakty, procesualność tych tekstów. Widzieli co się dzieje w Wilnie, kontaktowano się z więźniami, plotkowano, zapisują i odpisują między sobą.

Mają świadomość, że to co się dzieje jest ważne, podniosłości chwili.

Twórcami tej historii byli wszyscy związani z tym.

Mickiewicz wspomina na Dziadach cz. III broszurę Lelewela.

Nowosilcow nienawidzi Polaków i chce zniszczyć ich narodowość. Przyjechał do Wilna, aby wytępić nadzieje przyszłych Polaków i założyć główną kwaterę katostwa.

Uznał towarzystwa naukowe w uniwerku willeńskim za spisek (nie do końca wiedział o co cho, ale spisek to spisek).

Mówi, że to wierna pamiątka tego, co się stało.