Opracowania mamy znać min. 1 i może być spoza tej listy - byle jakieś było.
Literatura to dokument świadomości narodowej.
1775 - rok traumy
Poezja rozpaczy.
Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta ostatniego polskiego króla z domu Jagiellonów - F. Karpiński
Podmiot jest nacechowany.
Rozpacz, ale świadoma. Obrazy nieszczęścia, upadku, nędzy. Retrospektywne spojrzenie do Augusta, którego śmierć sprowadza królów elekcyjnych. Jest to początek końca już ze zmianą systemu - świadomość błędów ustrojowych związanych z przejściem z monarchii dynastycznej do monarchii elekcyjnej. Pytanie dlaczego Polska upadła? Zygmunt August to dobry czas dla Polski, złoty wiek. Rozdźwięk między jego panowaniem a czasami obecnymi.
Rozpacz, zgorzeliska - wizja upadku. Być może odwołanie do plag. Zdobycie Warszawy w 1774 r., Suworow, rzeź ludności cywilnej - do dzisiaj mit zwycięstwa w historii Rosji.
Samo podpisanie i rozbiór nie były krwawe - był to polityczny napad, ale bezkrwawy.
Dwa nakładające na siebie obrazy - Polska mocna, wspaniała, dawna, ogromna, złota vs biedna, słaba, pozbawiona teraz tego wszystkiego. Kontrast między świetnością państwa, a współczesnymi czasami upadku, wzmacniają upadek.
Obraz mogiły - nie ma na nią ziemi nawet. Motyw Grobu Ojczyzny, który był popularny także w innych sztukach. Żałoba.
Pierwsze dwie strofy - zapowiedź upadku, mit Jagielloński.
Trzecia strofa to już moment upadku, klęski, śmierci. Od tego momentu kataklizm. Deprywacja, utrata egzystencji rozpięta na cały naród.
Refleksja nad teraźniejszością.
Zakończenie - coraz mniej sylab, coraz krótsze wersy w ostatniej strofie.
Wy, co domowe opłakawszy klęski,
Poszliście naród ratować niewdzięczny!
W tylu przygodach wasz oręż zwycięski
Pokazał światu, że i Polak zręczny...
Cóż przynieśliście z powrotem w swą stronę?...
Ubóstwo, blizny, nadzieje zwiedzione!...
Być może strofa ta (^) odnosi się do Napoleona. Legiony polskie. Mazurek Dąbrowskiego szybko stał się narodową pieśnią, a powstał w 1797 r. - Karpiński przechodzi w tryb reporterski. Dla mu współczesnych była to aluzja dość oczywista.
Taktyka polityczna Stanisława Augusta nie była taka głupia, bo chciał przeżyć jakkolwiek jak najdłużej. Iść na jakiekolwiek kompromisy. Gdyby Rzeczpospolita przetrwała do śmierci Katarzyny, prawdopodobnie udałoby się przetrwać bez rozbiorów. Jej następca miał już inne cele i raczej nie byłby zainteresowany rozbiorami.
Wpisuje się w gatunek elegii i elegijność. Wyraźne poczucie straty. Polski odpowiednik słowa "elegia" to żal. Żale to pewnego rodzaju quasi-gatunek.
Dlaczego podmiot to Sarmata, a nie Polak? Odwołanie do mitu wielkiej polski i sarmatyzmu jako pozytywnej państwowości oraz jednocześnie sarmatyzm w oświeceniu jest rozliczany i krytykowany. Dwa sposoby nacechowania - negatywne i pozytywne. Sarmata = szlachcic polski związany z kulturowością.
Złożenie lutni, szabli, wesołości i nadziei - kreuje się jako poeta dzięki tej lutni. To bardzo ważny motyw poetycki, np. u Kochanowskiego i ogólnie w renesansie, Co oznacza złożenie tej lutni i szabli? Złożenie szabli to złożenie formacji kulturowej, która upadła, a lutnia to zamilknięcie poety - poddanie się do dymisji. Poezja polska traci głos, milknie, zanika. Deprywacja, kapitulacja w sposób ostateczny. Ofc to tylko figura retoryczna.
Hymn do Boga o dobrodziejstwach, narodowi polskiemu wyświadczonych - J. P. Woronicz
Oświecenie uznaje, że nie ma narodu bez państwa. Naród bez państwa tworzy dopiero romantyzm. Oświecenie czuje rozpacz, że skoro nie mamy państwa, upadniemy jako naród. Dlatego te teksty są tym bardziej dramatyczne. Dotkliwość utraty państwa na gruncie takiej historiozofii jest tym większa.
Ten tekst to wykład dziejów Polski. Seria triumfów i zwycięstw państwa polskiego, świetności i wielkości okres wpisujący się w megalomańską koncepcję potęgi państwa odwoływać się może do sarmatyzmu.
Szczególna więź Boga z narodem. Wszystkie narody się o to modliły. Żydowski mesjanizm, przymierze - to jest ten vibe w tym utworze. Polska pod opieką Boga, jest między nimi więź.
Czy to to samo co Dziady? Czy ten mesjanizm jest tym samym?
Wiersz do Legionów Polskich - C. Godebski
Był poetą-żołnierzem. Jako żołnierz pisze do swoich towarzyszy.
Barbara Radziwiłłówna - A. Feliński
Podobno w 1812 r. Mickiewicz grał Baśkę w Baśce XDDD
Popularny dramat bardzo. Ogromny sukces.
Przeniesienie w mit polsko-jagielloński. Szczytowy moment Polski. Gorąco oklaskiwano fragmenty, które go ukazywały.
Klasycystyczna tragedia typu francuskiego - idealny wzór.
Obowiązki polityczne vs dobro osobiste - konflikt polski.
Feliński zmienia pochodzenie Barbary - jest sierotą. Trochę melodramat - prześladowana, a niewinna. Sierota, biedna. To istota melodramatyczna.
Trójkąt melodramatyczny:
ofiara (im bardziej niewinna tym lepiej)
czyhający na nią złoczyńca opiekun (uratuje lub nie; tu nie)
Barbara jako personifikacja Polski? To postać cnotliwa, dobra i wrażliwa. Została zamordowana przez kobietę z innego kraju.
W formie klasycystycznej tragedii opowiedziany został melodramat o Barbarze/o Polsce. Złoczyńcą wówczas jest Bona. Ocalić ją może August. Barbara jest gotowa się zabić/odsunąć, aby nie być przeszkodą w pojednaniu między królem a ludem. W ostatniej scenie dowiadujemy się o otruciu. Umiera śmiercią okrutną i niezasłużoną, nie z ręki Polaka, umiera jako Matka Polski oraz żona Augusta.
Umierająca królowa ostrzega przed nieszczęściami i upadkiem Polski. Aluzja do prawdziwego upadku. W poł XVI nie miałoby to sensu, żeby wróżyć taki upadek, ale w XIX... damn that hit too hard.
W istocie historia Polski została opowiedziana jako historia niewinnej ofiary.
Za upadek odpowiadają w pierwszej kolejności odpowiadają państwa zaborcze. Stawiamy się w roli ofiary, a sąsiedzi są źli i niedobrzy :((.
Wartość literacko-ideowa w rozpracowywaniu łańcuchu rozbiorowego doświadczenia/traumy: okres złotego wieku Polski to August, krzepiło to serce pozbawionych ojczyzny Polaków.
Daleko jest od Karpińskiego i Woronicza, którzy doszukują się winy. Feliński nie rozlicza Polaków, a odpowiedzialność przerzuca przede wszystkim na zaborców.
W filozoficzno-narodowej myśli Baśka staje się podstawą romantyzmu - ważną inspiracją.
Oświecenie przeszło narodową epopeję - brali udział w insurekcji, w małym odrodzeniu, powstają uniwersytety. Moment ulgi po Napoleonie. Na tym wychowali się romantycy. I wtedy wchodzi Feliński z utworem wybielającym Polskę i stawiającym go w roli ofiary + wpisuje się w nieco pozytywniejszy moment autonomii.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz