Słowianie - koncepcje pochodzenia, podział prasłowiańszczyzny.
Wspólnota słowiańska jest największą wspólnotą ie. występującą w Europie (Europa Wsch., Centr. i Płd.).
*slov - rdzeń prasłowiański zachowany w wyrazie słowo
slověni/slovani - pobratymcy w języku
Niemcy = niemi (nie potrafią mówić w znajomym języku)
Inna etymologia, że od słoweńskiego słowa na swobodę - swoboda = wolność jako lud, który upodobał sobie wolność.
Slovy od germańskiego błoto, bo upodobali sobie na wilgotnych, podmokłych terenach.
Wszystkie języki słowiańskie pochodzą od prasłowiańskiego. Był to język bardzo zróżnicowany dialektalnie. Ofc miał cechy wspólne, ale w zależności od obszaru zaczął się szybko różnicować dialektalnie. Mówimy o ps. jako pełnym, jednolitym tworze, ale nadal był mocno dialektalnie różnicujący się.
Największe spory i możliwości budzi koncepcja położenia pierwotnych siedzib.
2 koncepcje podstawowe:
- autochtonistyczna
Słowianie odwiecznie zamieszkują tereny w dorzeczu Wisły i Odry, w wariancie rozszerzonym o przestrzeń między środkową Łabą a Bugiem (obecna Polska)
- allochtonistyczna
Przed etapem wędrówek Słowianie zamieszkiwali teren bardziej na wsch., poza Europą.
Pierwszy etap wędrówek słowian=> Wpływ na kształt słowian
?
wędrówki ludów
najazdy ludów turko-tatarskich (zmany etniczne i językowe)
rozpad Imperium Rzymskiego 476r
- ugrupowanie zachodnio-słowiańskie - do Łaby
- wschodnio-słowiańskie też: grupa północno-słowiańska - do Wołgi
- (z tych ^ punktów mieli zejść na poł i utworzyć odłam południowo-słowiański)
3 okresy w rozwoju języków słowian
- okres jednolitego rozwoju językowego w praojczyźnie Słowian - VI w. p. n. e. -III w. p. n. e.
- okres ekspansji terytorialnej i związanego z nią zróżnicowania językowego - III w. p. n. e. - III w. n. e.
- okres rozpadu wspólnoty językowej i powstania odrębnych języków słowiańskich - III w. n. e. - VI w. n. e.
Podział języków na północne i południowosłowiańskie.
Północne dzieliły się na:
- zachodnie
- grupa lechicka: polski
- dialekty prapolskie - tylko one dały oficjalny język państwowy (żywy przedstawiciel: polszczyzna)
- dialekty połabsko-pomorskie - miały ciągnąć się od Łaby aż do ujścia Wisły wzdłuż Bałtyku (żywy przedstawiciel: kaszubszczyzna; aż do XXI w. trwała dyskusja, czy to dialekt, czy gwara, czy co - od 2005 r. uznajemy ją za język regionalny; dążenie do tego, aby uznać śląski za język)
- grupa czesko-słowacka: czeski, słoweński - zespół plemienny, który pojawia się najpóźniej (dopiero w IX w. na wskutek migracji Madziarów (Węgrów) i oderwania ich od południowych plemion, do których wcześniej przynależeli i przyłączenia do plemion północnych
- grupa łużycka: górnołużycki, dolnołużycki
- wschodnie - nazywana też praruską (rosyjski, ukraiński, białoruski) - wyodrębniły się dopiero w XIV w.
rutenizmy - z ruskich języków zapożyczenia; rusycyzmy - z rosyjskiego zapożyczenia
*Korva -> pol. krowa (płnsł. tylko przestawka) czes. krava (płdsł. przestawka+wydłużenie) ros. korova (wschsł. podwojenie)
Oderwanie Czechów i Słoweńców od południowych języków słowiańskich jest o tyle ważne, że węgierski jest językiem ugrofińskim (nazywany nawet językiem z kosmosu), nie należy do języków indoeuropejskich nawet.
Ugrupowananie południowosłowiańskie
- grupa serbsko-chorwacko-słoweńska - po rozpadzie Jugosławii na fali dążności narodowościowych, zostały wyodrębnione języki, które wchodziły w skład języka serbsko-chorwackiego; wcześniej były dialektami - uznano je za odrębne języki (serbski, chorwacki, a później bośniacki i czarnogórski) - podobne są do siebie bardzo, ale korzystają z różnych alfabetów (jaka religia-taki alfabet)
- słoweński (łaciński)
- serbski (prawosławni, zmodyfikowana cyrylica bazującej na piśmie greckim)
- chorwacki (katolicy, łaciński zmodyfikowany do ich potrzeb)
- bośniacki (1995) (łaciński i cyrylica - tygiel językowy i pisowniowy)
- czarnogórski (2007) (łaciński)
- grupa bułgarsko-macedońska (bułgarski, macedoński) - niekiedy nazywana grupą wschodnią w obrębie płd. - są najbardziej inne w zestawieniu od innych języków słowiańskich; dwa języki, które utraciły deklinację i wykształciły rodzajnik (germańskie języki vibe), który jest w postpozycji (jest po wyrazie, do którego się odnosi) - oba używają cyrylicy
Warto podkreślić, że w obrębie języków południowych mieści się jeszcze starocerkiewnosłowiański (scs.) - twórcy tego języka to Cyryl i Metody. Jest to jedyna poprawna nazwa tego języka, najlepiej określa czym jest:
- staro-, czyli postać najstarsza postać pisana, najbardziej bliska do prasłowiańszczyzny
- -cerkiewno-, czyli przeznaczony do celów liturgicznych
- -słowiański, czyli reprezentujący języki słowiańskie
Nie jest to język typowy, bo dokładnie wiemy, kto go stworzył - został niejako narzucony do celów liturgicznych przez Cyryla (Konstanty) i Metodego (Michał) - traktowani jako współpatroni Europy.
Początki tego języka sięgają IX w. n. e. i misji morawskiej/morawsko-panojskiej - misji chrystianizacyjnej Cyryla i Metodego. Oni byli Grekami z pochodzenia i zamieszkiwali Saloniki - Słowianie nazywali je Sałunem (?). Ich matka miała być Słowianką, a oni wcześniej mieli prowadzić samodzielne wyprawy, podczas których mieli poznać język słowiański i jego dialekty. Zostali wysłani do Rzeszy Wielkomorawskiej na zlecenie cesarza bizantyjskiego Michała III. Władca tego państwa, książę Mojmir przyjął chrzest w obrządku łacińskim - pojawiło się tam niemieckie duchowieństwo. Jego następca, książę Rościsław chciał uniezależnić swoje państwo od Niemiec, w związku z czym zwrócił się do cesarza Michała III z prośbą o przysłanie greckich misjonarzy.
Działania braci miały u celu stworzenie języka słowiańskiego i przetłumaczenie na niego podstawowych fragm. PŚ. Główna zasługa Konstantego (zakonne imię Cyryl) - jeszcze przed wyruszeniem do Moraw pracował 3 lata nad stworzeniem języka i odpowiedniego alfabetu
- język: staro-cerkiewno-słowiański
- alfabet: głagolica, cyrylica
Problem był taki, że oni nie znali dialektu, który był w państwie wielkomorawskim. Oni bazowali na dialekcie słowian sołuńskich - okolicy Salonik. Język na jego bazie został narzucony.
Celem było wprowadzenie tego języka w liturgii. Był to problem o tyle, że cały czas działało tam duchowieństwo niemieckie, które było wrogo do nich nastawione. Już nawet wyruszyli w drogę powrotną, gdy nagle zatrzymują się u księcia Kocela w Panonii (dzisiejsze Czechy). Przebywali tam przez rok. To stąd ruszają do Rzymu na spotkanie z papieżem Hadrianem II, który nadaje prawo scs. jako język liturgiczny o równych prawach, co greka i łacina. Bracia wyświęceni na arcybiskupów, a ich towarzysze na biskupów. Prawdopodobnie został przez nich przekupiony relikwiami innego papieża, znalezionymi na Krymie. Konstanty się rozchorował i w Rzymie zmarł. Na Morawy wraca tylko Metody, który do końca życia ściera się z duchowieństwem niemieckim, bo zmienił się władca (Rościsław ded, przychodzi Świętopełk) w państwie wielkomorawskim. Stopniowe zawężanie zakresu stosowania scs. w liturgii. Konstanty ostatnie lata życia on poświęca na twórczość literacką, przekładową.
SCS. TO JĘZYK GŁÓWNIE PISANY, TRUDNO OKREŚLIĆ NA ILE UŻYWANO GO W MOWIE.
Metody umiera w 885 r. - i to data końca klasycznego okresu języka scs.
Po śmierci Metodego zostaje wybrany na następcę Morasa, który umiera. Nieprzychylność władz sprawia, że bracia muszą opuścić Morawy. Najbliżsi byli współpracownicy C. i M. zostają wykupieni przez cesarza, pozostali się rozpierzchli. Tam, gdzie dotarli będziemy mówić o rozwoju języka cerkiewno-słowiańskiego. Przedostali się na Ruś, do Serbii, Chorwacji - język cerkiewno-słowiański w redakcji lokalnej (różnicowanie się języka, zostają tam wplecione lokalne dostosowania).
Język cerkiewno-słowiański - ogromna rola.
Języki wsch. sł. -> późno się rozwinęły przez dużą rolę cerkiewno-słowiańskiego, zmodyfikowany, dostosowany dialektalnie.
Język rumuński to język romański, a do XVII w. był językiem oficjalny język cerkiewno-słowiański.
Obecnie nie ma grupy, która jest wykorzystywałaby cerkiewno-słowiańskim, ale jest wykorzystywany w liturgii w grekokatolickim i prawosławnym kościele. Nie jest to język z X/XI w., ale przeróbka z XVII w.
XVI-XIX w. - nie mówi się o C. i M.
XIX w. - powrót do C. i M., wzrasta zainteresowanie nimi
Panslawizm - modny nurt zakładający zjednoczenie wszystkich Słowian - założenie jednego, wielkiego narodu Słowian; wszyscy powinni posługiwać się jednym językiem, a stąd skupiono się ponownie na C. i M.
Język idealny, język wszystkich Słowian nie był uważany scs. czy cs., ale polski - propagował go Bogusław Linde. W swoim słowniku określał ** wyrazy, które mogłyby stać się ogólnosłowiańskie.
Idea panslawizmu upadła, ale zainteresowanie C. i M. zostało.
Doprowadziło to do kanonizacji w 1880 r., a w 1980 r. JPII nazwał braci współpatronami Europy i wezwał ich na pomoc podzielonemu Kościołowi.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz