Prymarny charakter komunikacji ustnej - oralność jest prymarna, a nie pisma.
"Wyrażenie oralne może istnieć i najczęściej istnieje bez pisma, pismo nigdy nie istnieje bez oralności"
"Język jest do tego stopnia oralny, że z wielu tysięcy języków - a możliwe, iż z dziesiątków tysięcy, jakimi mówiono w dziejach ludzkości, tylko około 106 na tyle związano się z pismem, że stworzyły literaturę, większość nie została nigdy zapisana. Spośród około 3000 języków, jakie są dzisiaj w użyciu, tylko około 78 ma literaturę" - zaniżona liczba języków i tych z literaturą + specyficzne kryteria miał
Walter J. Ong
Od kultury oralnej do druku.
Oralność pierwotna - dotyczy grup ludzi/ludzi nieznających pisma (nie jest tożsama z językiem mówionym funkcjonującym w kulturze piśmiennej).
Oralność wtórna - oralność naszych czasów; charakterystyczna dla kultur zdominowanych przez elektronikę, wspomagana pismem i drukiem.
Dominujące medium językowe (mowa, pismo, druk, media elektroniczne) ma wpływ nie tylko na sam język. Według teoretyków oralności i piśmienności, wpływa ono również na inne sfery ludzkiej aktywności - struktury społeczne, formy komunikacji, sposób myślenia.
Umiejętność posługiwania się pismem (lub jej brak) nie ogranicza się do zmiany medium, wpływa ona również na ukształtowanie wypowiedzi.
"Osoby, które zinterioryzowały pismo, nie tylko piszą, lecz także mówią "piśmiennie", innymi słowy: organizują - z różnym natężeniem swe wypowiedzi oralne wedle wzorców myślenia i werbalizowania, których by nie znali, gdyby nie umieli pisać" - Ong.
CECHY ORALNE WG ONGA
- Słowa nie mają materialnej postaci, funkcjonują jako dźwięk, z tego powodu są efemeryczne, nie można ich zatrzymać
- Szczególną rolę odgrywa pamięć jako jedyny sposób utrwalenia języka (wpływa to m.in. na ukształtowanie tekstu - formuliczność)
- Dominującym sposobem tworzenia dłuższych wypowiedzi to dodawanie (tworzenia struktur składniowych) - addytywność
- Wypowiedzi są redundantne, poszczególne elementy są powtarzane w różnych układach
- Pomiędzy językiem a rzeczywistością pozajęzykową istnieje ścisły związek
- Słowa znaczą przede wszystkim w kontekście, w swoim realnym środowisku
- Pojęcia mają ścisły związek z otoczeniem człowieka, są minimalnie abstrakcyjne
- Dominującą formą wypowiedzi jest dialog, rzadko mamy do czynienia z wypowiedzeniami wyizolowanymi
Rola pamięci
Skoro słowa są efemeryczne, to podstawową formą utrwalania wypowiedzi w kulturze oralnej jest pamięć.
Utrwalone schematy, formuły, silne zrytmizowanie wypowiedzi - formuliczna budowa epickich utworów powstałych w kulturze oralnej.
Warunkiem utrwalenia wypowiedzi jest jej powtarzanie.
Społeczności oralne - cechy językowe:
- powtarzanie
- rytualizacja jako jeden ze środków zapamiętywania
- bezpośrednia komunikacja
- ustne utrwalanie i przekazywanie wiedzy (m. in. w formie utworów artystycznych; Homer jako "oralna encyklopedia")
- kumulatywny charakter wiedzy
Oralny etap rozwoju języka nie znika wraz z upiśmiennieniem. W językach piśmiennych wciąż może funkcjonować może oralne residuum. Jest to szczególnie istotne w badaniu tekstów najdawniejszych, pochodzących z okresu, w którym język dopiero nabywa piśmienność (nie jest ona w pełni ukształtowana).
Perspektywa kluczowa, np. w badaniach składniowych. " Uważamy przy tym, że początek historycznej polszczyzny to dla języka polskiego okres najważniejszy - upiśmiennienie w dziejach języka jest momentem przełomowym, z którym nie a się porównać żadnej innej zmiany".
Pismo
1) Pismo to wszelkie znaki semiotyczne, czyli wszelkie widzialne czy dostępne zmysłom znaki, jakie wywołuje człowiek i jakim nadaje znaczenie.
2) Pismo to zespół znaków przyjęty przez określoną grupę ludzką umożliwiający widzialne i/lub trwałe przedstawienie myśli i mający to samo znaczenie dla wszystkich jej członków.
3) Pismo to system znaków wzrokowych lub dotykowych służący do zastąpienia języka mówionego.
2 dziedziny, w których fundament stanowi pismo i jego dzieje; oba zajmują się odczytywaniem dawnego pisma utrwalonych na jakimś materiale piśmienniczym;
Epigrafika - odczytywanie na twardym materiale piśmienniczym, np. kamień, metal
Paleografia - odczytywanie na miękkim materiale piśmienniczym, np. papier, pergamin, płótno
Dzięki nim udało się odczytać mnóstwo starożytnych zabytków literatury.
Znaki używane w piśmie nie muszą być literami. Przed powstaniem właściwego pisma, różne cywilizacje używały różnych znaków, mających spełniać rolę liczb. Przykłady takich przedpiśmiennych znaków:
- pałeczki do liczenia
- kalendarz księżycowy?
- peruwieńskie kipu
- chińskie pismo węzełkowe
- rysunek
- sztuka naskalna
- indiańskie piktogramy?
- pismo epoki kamienia?
- liczmany.
Obecnie jesteśmy kulturą liter, ale niektóre znaki przetrwały do dzisiaj, np. znaki informacyjne, znaki drogowe - są początkiem właściwego pisma.
Słowa i melodie są łatwiej zapamiętywane, niż ciągi liczby.
Pismo się wzięło głównie z potrzeby liczenia. Początek pisma ok. 5 tys. lat p. n. e., a mowa 20 tys. lat p. n. e.
Najwcześniej rozwinięte typy pisma to tzw. pisma obrazkowe, czyli takie, w których używane znaki oddają elementy rzeczywistości.
Pismo piktograficzne - rodzaj przedstawień rysunkowych (pismo obrazkowe) odnoszących się wprost do sytuacji i zdarzeń (łac. pictus 'malowany'); słoneczko - słońce
Pismo ideograficzne - pismo oparte o ideogramy, czyli znaki reprezentujących semantyczne jednostki języka: morfemy lub wyrazy niezależnie od ich fonetycznej postaci (gr. idea 'wyobrażenie', grapho 'piszę'); słoneczko - słońce i wszystko z nim kojarzone
Pismo fonetyczne - pismo graficznym odpowiednikiem mowy, zmniejsza się liczba znaków. Można za jego pomocą oddać sylaby albo głoski.
Na zasadzie ideogramów funkcjonują liczby, np. 100 może być odczytane jako sto albo hundert, сто, hundred.
Poligeneza pisma
- Mezopotamia - zabytki sumerskie z 3,5 tys. lat pne
- Egipt - zabytki z IV tys. pne
- Indie - pismo protoindyjskie z III tys. pne
- Chiny - II tys pne
Są dwa typy pisma fonetycznego:
- sylabiczne, inaczej. sylabariusz - znaki oddają sylaby. Podstawowym ograniczeniem jest fakt, że znaki są tylko na sylaby otwarte, a więc brakuje znaków na sylaby zamknięte. Pojawia się konieczność otwierania sylab (dodawania samogłosek do każdej spółgłoski).
- alfabetyczne - najbardziej rozwinięty typ pisma, jedna głoska = jeden znak (zasada fonograficzna)
Skąd wziął się alfabet?
Najczęściej wskazuje się, że pojawił się ok. 1 tys. lat p.n.e. u Fenicjan -> pismo fenickie. Jest to jednak hipoteza.
Nowsze badania zdają się przeczyć temu stwierdzeniu, bo Tacyt - historyk grecki - uważał, że Fenicjanie pożyczyli sobie pismo od Greków jeszcze wcześniej.
Bibliści zauważają, że w PŚ jest fragm. z Księgi Wyjścia o tablicach Mojżesza zapisanych przez Boga/podyktowanych przez Boga. Według biblistów jest to argument na powstanie wcześniej pisma alfabetycznego. Miały być wiarygodne i precyzyjne zapiski Mojżesza, a nie ma bardziej precyzyjnego pisma niż alfabetyczne.
Alfabet na początku został zredukowany do 22 znaków pisma fenickiego. W ciągu I tys. p.n.e. rozprzestrzenił się po Indiach, po Azji Wschodniej, Afryka Północna, Bliski Wschód. Stał się międzynarodowym.
Alfabet grecki między VIII a VI (?) w. p. n. e. rozpada się na 2 odmiany, z których powstają 2 najbardziej używane alfabety
- odmiana chalkidyjska -> alfabet łaciński, który funkcjonuje w wielu, wielu wariantach narodowych, np. polski, niemiecki, angielski
- odmiana jońska -> alfabet grecki (koine - wspólny), który z kolei: głagolica -> cyrylica -> grażdanka
Słowianie zachodni korzystają z alfabetu łacińskiego.
Słowianie wschodni korzystają z alfabetu wzorowanego na alfabecie greckim: z cyrylicy lub grażdanki.
Słowianie południowi korzystają z cyrylicy, grażdanki lub łacińskiego.
Skąd to zróżnicowanie pisma? Jest to związane z religią - jaka religia, taki typ pisma. Obrządek rzymski łączy się z alfabetem łacińskim, a grecki obrządek z alfabetem wzorowanym na greckim.
W większości języków europejskich kontynuowany jest system mieszany: jest jakiś alfabet i ideogramy w postaci liczb.
Systemy pisma na świecie
(źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/System_pisma)
Dysk z Fajstos - gliniane koło, na którym odciśnięto 242 znaki. Zapis ma kształt spirali. Najstarszy przykład pisma maszynowego - znaczki odciśnięto za pomocą 45 stempli. Mając tylko ten dysk, nie można nic powiedzieć o tym piśmie (John Chadwick).
Trzy rodzaje pisma na Krecie: pismo linearne A (mieszkańcy Krety, Minojczycy), pismo linearne B (dialekt mykeński),
Język Etrusków - Liber Linteus - jedyny dłuższy zapis, brakuje nowych inskrypcji, treść jest nieznana, sugestia grupy językowej tyrreńskiej.
Rongo-rongo - pismo z Wyspy Wielkanocnej - kilkanaście drewnianych tabliczek, kapłani długousi za nie odpowiedzialni, krótkousi wybili długousich, więc nie ma kto tego odczytać. Jedyne pismo w Oceanii.
Chińskie znaki są zbudowane z pojedynczych komponentów, które łączą się ze sobą na różne sposoby. Komponenty posiadają odrębne znaczenia, a kiedy ustawiamy je obok siebie, jeden nad drugim lub nawet w środku drugiego, utworzą znak - słowo.
8 kresek (z 29 możliwościami) to 214 kluczy, z których składa się 47k znaków.
Hanyu Pinyin - oficjalna transkrypcja języka mandaryńskiego na alfabet łaciński stosowana w komunikacji elektronicznej (telefon komórkowy).
Przez taką trudność mało kto zapożyczał język chiński. Japończycy zapożyczyli + oni mają dodatkowy problem, które pokazuje, że nie ma reguł mówienia.
W Turcji zastąpiono w latach 30. pismo arabskie na alfabet łaciński.
Konsekwencje rozwoju piśmienności:
- zmiana techniczna pociąga za sobą zmianę poznawczą
- odbiór słuchowy -> odbiór wzrokowy
- traktowanie języka jako systemu znaków
- traktowanie tekstu/wypowiedzi jako czegoś zewnętrznego jego autora
- brak znaków pozajęzykowych - gestu, mimika
- rozluźnienie się zależności języka i aktualnej sytuacji pozajęzykowej
- możliwość przechowywania wiedzy poza ludzkim umysłem
- oderwanie się przechowywanej w języku tradycji i wiedzy od osób będących jej depozytariuszami
- pismo zachowuje formy starsze, które nie są używane w mowie codziennej albo w ogóle wyszły z użycia
- wzrost znaczenia operacji umysłowych
- pismo przyczynia się do tworzenia tekstów o spójnej strukturze
- uabstrakcyjnienie i intelektualizacja języka
- możliwość oddzielenia poznawanego od poznającego - tego, co napisane od tego, co ktoś faktycznie myśli
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz