WOK 05.03.2024

 Spotkanie z Innością - u korzeni antropologii [w:] Antropologia Kultury, W. J. Burszta

Typowe jest przekonanie, że społeczeństwo, z którego wywodzi się obserwator jest "środkowe", uprzywilejowane na świecie, a pozostałe są peryferyjne i rubieżne -> ETNOCENTRYZM to główny wyznacznik samowartościowania grup społecznych i podstawę ich samoidentyfikacji. Termin został pierwszy raz zdefiniowany przez Williama Sumnera na przełomie XIX i XX w. 

Centrum świata zamieszkiwali zawsze ludzie, a otaczali go nieludzie lub barbaros.

Edmund Leach uważał, że uniwersalne przeciwstawienie MY - ONI, poprzedzone jest opozycyjnym zestawieniem LUDZIE - NIELUDZIE oraz różnice ustanawiające obie pary tych opozycji opierają się na 3 identycznych zasadach:

1. ludzie (= my) różnią się od innych gatunków zwierząt, gdyż ogień służy im jako źródło ciepła oraz do przygotowywania posiłków -> nieludzie/inni/oni przygotowują inaczej jedzenie
2. ludzie angażują się uczuciowo w związki seksualne -> oni nie przestrzegają naszych konwencji dotyczących związków płci
3. ludzie dokonują zabiegów na swym ciele poprzez malowanie, okaleczanie i przywlekanie strojów -> oni nie ozdabiają swojego ciała w znany i akceptowany przez nas sposób.

Pożywienie, seks i nagość oraz stosunek do nich obwarowane są tabu - ludzie zawsze wypracowują wobec nich swoje własne zasady. 

Swój zawsze lepszy niż inny. 

Antropologia kultury rozumiana nowocześnie to nauka, która wskazuje na podłoże etnocentryzmów, idei środka i naturalności własnej kultury.

Znaczenie odkrycia przez Europejczyków Ameryki oraz poznawanie odmiennych kultur. Sposób pojmowania odmiennych kultur w czasie kolonialnym również staje się obiektem zainteresowania antropologii kultury. 

Pod wpływem odkryć geograficznych lokalny charakter podziału my-oni nabrał charakteru globalnego. Zastanawiano się, czy ludzie z Nowego Świata są w ogóle ludźmi i jak się znaleźli na drugim końcu globu, jak wpisują się w religijne dogmaty i czy należy ich nawrócić? Nie wpisywali się bowiem w linearny układ czasu, który obowiązywał w świecie judeochrześcijańskim. 

Europejczycy kierowani byli etnocentryzmem; uważali się za wyjątkowych pod względem kultury i światopoglądy, bardziej światłych i rozwiniętych niż inni. Z tego wypływa dążenie do zmiany innych kultur, odmowę innym ludziom realizowania własnych wzorców, kształtowania ich na własne podobieństwo. Etnocentryzm wiąże się z traktowaniem innych jako gorszych, a więc etnocentryzm agresywny przekuć się może w megalomanię (my to harmonia, innym przypisuje się braki i odstępstwa od normy). 

Znaczenie 2 osób, które miały inne podejście do "dzikich":

1. Bartolome de Las Casas - obrońca człowieczeństwa Indian, porównywał ich obyczaje z obyczajami Greków i Rzymian, opozycja ludzie-nieludzie zamieniona na my-oni + równość wobec chrześcijańskiego Boga - miał poczucie wyższości duchowej związanej z Bogiem
2. Michel de Montaigne - dążył do zneutralizowania europocentrycznego postrzegania, opisywania i tłumaczenia zjawisk kultur odrębnych przez pryzmat kultury własnej (prekursor), zapowiedź relatywizmu kulturowego u niego związanego z moralnością; narodziny koncepcji szlachetnego dzikiego, który żyje w naturalnych warunkach, jest harmonijny i samowystarczalny oraz przeciwstawia się deprawującej cywilizacji rozumu.

Proces samokrytyki kultury nowożytnioeuropejskiej, kwestionowania wyższości własnych wartości, próby przełamania etnocentryzmu. 

Dzikość innego zaczyna się wiązać z jego niewinnością i naturalnością. 

Nie bez znaczenia pozostaje także zwrócenie uwagi na rodowód kultury Chin oraz jej dłuższe istnienie niż Genesis. Narodził się problem z wpisaniem chronologii Chin w biblijną chronologię. Prowadzi to do rozwoju świeckiej historyczności opartej na koncepcji czasu uniwersalnego (wcześniej czas był tylko linearny, ale nie uniwersalny!). 

1. Czas to atrybut przynależny wszystkim zjawiskom - to immanentna cecha natury.
2. Związki między różnymi częściami świata/jednostkami kulturalno-społecznymi (kulturami) mogą być rozumiane jako związki o charakterze czasowym. 

Jan Jakub Rousseau - duże znaczenie. Postawił problem relacji między naturą a kulturą, a to jeden z podstawowych problemów antropologii ogólnej, przyjmując, że jest ona najbardziej generalną wiedzą o człowieku. 

Konieczność obserwacji innych, zapominając kim się jest samemu, analiza samego siebie - obserwator traktuje siebie jako instrument obserwacji. 

Dla Rousseau życie umysłowe, na którym bazuje cywilizacja, i życie uczuciowe, w którym zatopione są ludy "dzikie", są tak samo przeciwstawne jak porządki kultury i natury; człowiek natury żyje w świecie czystych zjawisk zmysłowych. Ludzie mają zdolność doskonalenia się. Pierwotnie człowiek utożsamia się ze wszystkimi (także zwierzętami) i to dopiero przejście z natury do kultury wiąże się z rozróżnieniem siebie od innych, a tym samym osiągnięciem człowieczeństwa.

Rousseau sprzeciwia się cywilizacji opartej na intelekcie, bo prowadzi do zwyrodnienia człowieka w sensie jednostkowym i społecznym. Dzieje cywilizacji w jego mniemaniu nie są historią postępu, ale dziejami upadku natury i wolności opierających się na uczuciu. To dzicy posiadają pełnie człowieczeństwa. Cywilizacja to urojony ustrój, urojone dobro - jest zbędna. 

Hobbes - demonizowanie stanu natury.

Hobbes i Rousseau - prototypowe ujęcia społeczeństwa pierwotnego.

Oświeceniowy "dzikus" jest poza jakąkolwiek przestrzenią kulturową - to pojęcie teoretyczne. Jego obcość związana jest z geograficzną odległością oraz cechami odróżniającymi go od białego, cywilizowanego Europejczyka. "Człowiek cywilizowany ma się do człowieka dzikiego tak, jak teraźniejszość ma się do przeszłości i podmiot do przedmiotu".

Pierwszy skrystalizowany kierunek antropologii to EWOLUCJONIZM SCHEMATYCZNY. Przyjął powyższy pogląd (akapit wyżej w sensie) jako podstawową tezę, a jego przedmiotem badań była dzikość. 

Wypłynęły z niego 3 ważne pojęcia:

1. Społeczeństwo pierwotne (primitive society) - forma społecznego bytu, z której dałoby się wywodzić nowo powstające formy bardziej skomplikowane, aż do ówczesnej współczesności; człowiek w nim także był uwikłany w podstawowe i najprostsze formy społecznej organizacji i posiadał prymitywne wyobrażenia kulturowe; człowiek nieświadomy, istota racjonalna z natury, lecz o ograniczonych zdolnościach intelektualnych, myśląca nielogicznie i zależna od świata zjawisk fizycznych.

2. Umysł pierwotny (primitive mind)

3. Kultura

Ewolucjonizm zachował rozumienie innych ludów jako antytezy własnego społeczeństwa:

• europejski świat: rząd, państwowość terytorialna, rodzina monogamiczna i własność prywatna, nauka i racjonalne myślenie.
• społeczeństwo pierwotne: nomadyczność, uporządkowanie oparte na zasadzie związków krwi, rodzina niemonogamiczna, pierwotny komunizm, magia, nielogiczna umysłowość pierwotna.

Inaczej niż w Oświeceniu społeczeństwo pierwotne w XIX w. ma swoje konkretne miejsce w czasie i przestrzeni. Ludy niecywilizowane to "nasi żyjący przodkowie", skąd wypływa bliskość i dalekość człowieka pierwotnego. Dalekość wyrażała się w tym, że stosunki społeczne i cechy kulturowe w tych ludach miały być formami pierwotnymi, które zostały zamienione na nowsze. Egzystują one na zasadzie przeżytku - elementu kultury, który zbiegiem różnych okoliczności przetrwał w nowych realiach kulturowych. Bliskość związana była z empirycznością człowieka pierwotnego - można było go zobaczyć, dotknąć, doświadczyć zmysłami. 

Kultury pierwotne uzyskały wymiar genetyczno-historyczny. Henry Morgan nawet z ich pomocą ilustrował rozwój 3 epok etnicznych:

1. dzikości
2. barbarzyństwa
3. cywilizacji, rodziny i form polityczno-prawnych.

Henry Maine, Ancient Law (1861) - organizacja społeczna u początków ludzkości miała charakter patriarchalny, a nie matriarchalny (odwrócenie poglądów Rousseau, za to jak w ST). Grupy rządzone były przez despotycznego władcę, grupy się rozrastały, dając początek państwom, a więzy krwi zostały wyparte przez organizację terytorialną.

Tylor i Frazer włączyli do idei społeczeństwa pierwotnego 2 nowe terminy: egzogamię i związki grup pochodzeniowych, opowiadając się za matriarchatem. 

Egzogamia - zakaz zawierania małżeństw poza własną grupą (najczęściej) krewnych.

Grupa pochodzeniowa - zespół ludzi powiązanych świadomością pochodzenia od wspólnego, rzeczywistego lub fikcyjnego przodka (bądź pary przodków) oraz wypływającymi stąd określonymi prawami i obowiązkami ewentualnie symboliczną wspólnotą znakową.

Najbardziej prymitywne społeczeństwa pierwotne miały się opierać na związkach pokrewieństwa wykorzystujących zasadę grup pochodzeniowych; te ostatnie mają charakter egzogamiczny.

Przejście do cywilizowanego społeczeństwa poprzez rozwój własności prywatnej, która prowadzi do zaniku znaczenia związków pokrewieństwa na rzecz organizacji terytorialnej.

Konkretne społeczeństwo prymitywne miało być ilustracją jakiejś cechy z ogólnego zbioru swego prototypu, ale okazało się to nieprawdziwe. Zbiór cech w sensie kolektywnym okazał się prowadzić do ujęć kultury nazywanych typologiczno-taksonomicznymi, w których antropologów nie interesowały różnice pomiędzy poszczególnymi ludami, grupami jednostek wchodzącymi w ich skład i różnice między samymi jednostkami (obecnie to podstawa antropologii). Interesowały ich jedynie niezmienne, jednolite typy schematów rozwojowych kultury i jej poszczególnych dziedzin.

Ewolucjonizm to porównawcze studium ludzi pierwotnych w zbiorowościach prymitywnych; skamielina świata prawdziwie pierwotnego (Znaniecki).

Pierwsze pojęcie kultury - Tylor (1871): "kultura, względnie cywilizacja, wzięta w najszerszym sensie etnograficznym, jest złożoną całością zawierającą wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność, prawo, obyczaj oraz wszystkie inne zdolności i przyzwyczajenia nabyte przez człowieka jako członka społeczności".

Zaczęto krytykować ewolucjonizm. Społeczeństwo pierwotne analizowano jako synchroniczną, wieloelementową całość podlegającą określonym prawom funkcjonalno-strukturalnym, będącą tworem konkretnych ludzi, powiązanych ze sobą wzajemnie siecią złożonych relacji. 

Primitive society staje się terminem technicznym oraz pojawiają się jego mutacje, np.

• społeczeństwo preliterackie
• społeczeństwo plemienne
• społeczeństwo trybalne
• społeczeństwo ludowe

Pierwotność w sensie typologicznym, a nie genetyczno-historycznym, bo brakowało danych (zabytków do datowania, pisanej historii i pisma, rachuby czasu pojmowanego linearnie). 

Robert Redfield: zadaniem antropologii jest analizowanie możliwie wielkiej liczby kultur w celu ustalenia, co sprawia, że są one do siebie podobne, a jednocześnie tak odmienne od kultury nowożytnej.

Cechy społeczeństwa prymitywnego wg Aleksandra Goldenweisera:

• małe
• izolowane
• nieliterackie
• wyraża wyłącznie lokalną kulturę
• stosunkowo homogeniczne z punktu widzenia dystrybucji wiedzy, postaw i funkcji
• ubogie technologicznie
• proste ekonomicznie
• jednostka nie stanowi wyraźnie wyodrębnionej części całości
• wiedza nie ma charakteru usystematyzowanego

Durkheim wyodrębnia 2 całości moralne (typy solidarności), które są podstawą wyodrębniania rodzajów społeczeństw.

1. Typ solidarności mechanicznej - wynika z rozmycia się i podporządkowania jednostki grupie społecznej. Świadomość indywidualna jest odbiciem i naśladownictwem świadomości zbiorowej. Prawo ma charakter represyjny, a jego naruszenie jest pogwałceniem powszechnie panujących sposobów myślenia, odczuwania i działania. Jego zdaniem występuje w tubylczych kulturach Australii i Ameryki Północnej (plemiona oparte na prostej asocjacji klanów). Występuje komunistyczna wspólnota dóbr, dominacja "elementarnej formy religii" (totemizm; mylił się) i brak podziału pracy. Jednostka to funkcja zbiorowości.
2. Typ solidarności organicznej - pojawia się wraz z podziałem pracy. Osobowość zbiorowa rozpada się w autonomiczne osobowości jednostkowe, które zawsze są w jakiś sposób zależne od zwyczajów i praktyk wspólnych dla zbiorowości. Prawo ma charakter restytucyjny; wiąże jednostkę ze społeczeństwem za pośrednictwem specjalnych organów powołanych do jego reprezentowania. 

Redfield stworzył pojęcie społeczeństwa ludowego (folk society), w którym każdy członek wspólnoty wie to i wierzy w to, co wiedzą wszyscy pozostali. 

Antropologia zaczyna się opierać na 2 pojęciach kultury prymitywnej.

1. Odnoszenie się do żywego organizmu społeczności - empiryczne, istniejące kultury.
2. Skonstruowany przez badacza obiekt teoretyczny. 

Schemat badania kultur obcych obowiązujący do lat 70.

1. Etap empiryczny - wejście w wybraną kulturę obcą, nauka tubylczego języka, opanowanie wartości i pojęć oraz ich przełożenie i interpretacji w kategoriach pojęciowych antropologii jako nauki.
2. Teoretyczne uogólnienie i ukazanie jak dana kultura pracuje jako całość i jak są powiązane jej elementy.
3. Badania porównawcze nad dwoma lub większą liczbą społeczeństw oraz formułowanie autorskich teorii kultury (to drugie tylko dla wybitnych, a nie jakiegoś plebsu)

Badania lokalne nad Innością również rodzą się w Oświeceniu i wypływają z badań kultury ludowej w państwach cywilizowanych. W Polsce ludoznawstwo -> etnografia -> etnologia.

Ze względu na rozwój historiozofii i łączenie jej z postępem ludzkości, pojawiła się idea walki o prawa człowieka i obywatela, a to zwróciło uwagę na lud jako tę sferę narodu, która stanowi podstawę egzystencji nowoczesnego, scentralizowanego państwa. Zaczęto zwracać uwagę na lud w badaniach, na początku topograficzno-statystycznych, potem jego sytuacją i wytworami - kulturą ludową. 

W Oświeceniu wartościowano kulturę ludu negatywnie - jako niższą, zacofaną i zabobonną. 

Inaczej w Polsce ze względu na zabory, które uprzywilejowały kulturę, także chłopską - trzeba było ją pielęgnować, aby uniezależnić się od zaborców. Badanie kultury chłopskiej łączono z badaniem historii Polski, bo na wsi zachowała się dawna rzeczywistość, rzeczy, które zanikły w miastach. Kultura chłopska jako spichlerz narodowej tradycji. Kultura chłopska to źródło tradycji i wizerunek narodowej przeszłości, do której będzie się można odwołać, gdy odzyskamy niepodległość.

Obecnie antropologia nie ogranicza się do "kultur prymitywnych" i "kultury ludowej", chociaż potocznie jest z nimi kojarzona. Nadal jednak skupia się wielowymiarowej Inności i odmiennych formach życia człowieka. 

Kultura i kultury [w:] Antropologia Kultury, W. J. Burszta

Pierwsze pojęcie kultury - Edward Tylor (1871): "kultura, względnie cywilizacja, wzięta w najszerszym sensie etnograficznym, jest złożoną całością zawierającą wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność, prawo, obyczaj oraz wszystkie inne zdolności i przyzwyczajenia nabyte przez człowieka jako członka społeczności".

Tylor uważał, że kultura jest złożoną całością, którą można rozłożyć na czynniki składowe. Jego zdaniem można odwoływać się do kultury jako takiej oraz badać konkretne aspekty. Zarówno aspekty jak i całość ewoluuje od najprostszych do najbardziej złożonych.

Antropologia zajmuje się człowiekiem jako twórcą i reprezentantem unikatowej w świecie przyrody umiejętności, jaką jest nabywanie, przekazywanie i transformowanie kultury. 

W refleksji antropologicznej kultura i natura stanowią dwa przeciwstawne sobie porządki.

• natura to stan charakteryzujący się chaotycznym niezróżnicowaniem, a kultura jest czymś uporządkowanym i można ją zrozumieć
• natura jest tym, co pierwotne i bezpośrednie, a kultura to przede wszystkim społeczna organizacja - coś, co się nadbudowuje na porządku naturalnym
• natura jest ciągła, kultura jest nieciągła
• w naturze jest "wolność", w kulturze człowieczeństwo
• natura to zwierzęcość, a kultura to reguły i normy
• natura to zjawiska biologiczne, kultura jest mentalna
• natura jest światem nieprzetworzonym, kultura przetworzonym (potrawy surowe vs gotowane i smażone)
• natura to spontaniczność, a kultura jest podyktowana normami
• natura stanowi całość samowystarczalną, zrozumiałą bez uwzględniania kultury, a kultura zawsze odnosi się do natury i bez niej nie może być zrozumiała
• do natury należy wszystko to, co jest w ludziach obecne zawsze i wszędzie, a do kultury zaś to, co występuje niekiedy i w niektórych miejscach.

Dziedziczność kulturowa i ewolucja kulturowa analogiczna do tej naturalnej, jednak kulturowa ewolucja zachodzi znacznie szybciej. 

Antropolodzy jako jedni z pierwszych przeciwstawili się tłumaczeniu różnic między kulturami czynnikami rasowymi. Pomimo to mogą wynikać pewne zależności między dostosowaniem biologicznym a kulturą (chociaż wsm nadal podlega to dyskusjom). 

Problem relacji natura-kultura nadal nie jest rozwiązany. Postawienie jasnej granicy rozdzielającej te dwa rejony jest niemożliwe i każda teoria ma własny pomysł, co odróżnia i dzieli kulturę od natury. Ostatecznie chyba trzeba uznać ją za fakt dokonany. 

Obecnie powszechny jest sąd, że antropologia utrwaliła szerokie, holistyczne, opisowe i pozbawione wartościowania pojmowanie kultury, ALE są także odmienne, zawężone sensy kultury nie uległy zapomnieniu i eliminacji oraz antropologiczna koncepcja kultury nie jest wcale oczywista.

Przykład odmiennych i zawężonych sensów kultury: dyskusja dotycząca rozwoju kultury masowej i procesu amerykanizacji kultury z końca XIX w. vs obecna zjawisko kultury popularnej i jej wszechobecność w świecie zdominowanym przez elektroniczne media. Jest tu wspólny mianownik w postaci odwołania do kultury elitarnej związanej z docenianiem wagi tradycji, roli literatury, dobrego smaku, odwoływania się do utrwalonych wartości, refleksji, namysłu i interpretacji, przeciwstawionej z kulturą szybkiej konsumpcji, zmiennych ideałów, powierzchownych wartości i nieustannego pędu ku nowościom. Zdaniem niektórych tej pierwszej ubywa na rzecz drugiej i niszczy to ogólnoludzką kulturę.

Antropologowie z kolei odżegnują się od tworzenia normy "kulturalności", ponieważ - jeśli takie coś istnieje - jest zależne od kontekstu kulturowego. 

Kultura w najszerszym rozumieniu antropologicznym to wiele konkretnych, empirycznie istniejących i zróżnicowanych kultur realnego świata. Z tego powodu spór między kulturą elitarną i popularną jest uwarunkowany kontekstowo - utrwalił się, sam jest elementem kultury Zachodu, euroatlantycką czy nowożytnoeuropejską. 

Wykaz cech kultury wg Melville'a Herskovitsa:

1. kultury się uczymy
2. kultura wywodzi się z biologicznych, środowiskowych, psychicznych i historycznych elementów ludzkiej egzystencji
3. kultura jest zorganizowana
4. kultura jest wieloaspektowa 
5. kultura jest dynamiczna
6. kultura jest zmienna
7. w kulturze występują pewne prawidłowości, które pozwalają analizować ją metodami naukowymi
8. kultura jest instrumentem przystosowania jednostki do całokształtu otoczenia oraz zdobycia środków do twórczej ekspresji.

Alfred Louis Kroeber i Clyde Kluckhohn - def. kultury: "Na kulturę składają się wzory sposobów myślenia, odczuwania i reagowania, nabyte i przekazywane głównie poprzez symbole stanowiące wraz z ich wcieleniami w wytworach ludzkich znamienne osiągnięcia grup ludzkich; zasadniczy trzon kultury stanowią tradycyjne (tzn. historycznie narosłe i wyselekcjonowane) idee, a szczególnie związane z nimi wartości"

Na podstawie powyższych widać 2 tendencje: 

• reifikacji i esencjalizacji kultury w myśleniu antropologicznym (Herskovits)
• próba traktowania kultury jako bytu zasadniczo idealnego (Kluckhohn)

Jakie czynniki decydują, czy dana kultura utrzymuje stan koherencji - jest ładem i uporządkowaniem? Są 2 zespoły nakładających się czynników:

1. Wewnętrzne - są immanentnie zawarte w samym systemie, a podstaw ich analizy dostarczyły dwa główne modele pojęciowe:
1. organiczny - koncepcje instytucji i funkcji; każda kultura istnieje, przechowuje się i odtwarza dzięki instytucjom społecznym, których funkcją jest zachowywanie stabilności i integracji danego systemu
1. Radcliffe-Brown - mimo zmienności struktur społecznych ich forma pozostaje w gruncie rzeczy niezmienna; jedyna obiektywność to stosunki społeczne, które można badać niezależnie od subiektywnych uczuć i przekonań ludzi; kultura to cecha systemu, sfera wyuczonych sposobów myślenia i zachowania o charakterze ujednoliconym i podtrzymywanych przez rytuały i symbole; kultura wynika bezpośrednio z praw struktury społecznej
2. Malinowski - kultura dzieli się na aspekty funkcjonalne (gospodarkę, wychowanie, ustrój polityczny, ład i prawo, magię, religię, wiedzę i rekreację), które są uwarunkowane zasadniczymi czynnikami kultury (substratem materialnym, organizacją społeczną, językiem) - ich połączenie składa się na strukturę systemu kulturowego; kultura jako aparat instrumentalny służący zaspokajaniu potrzeb i utrzymaniu tożsamości systemu kulturowego; kultura to całość i zintegrowany system; zależności między el. kultury mają charakter funkcjonalny
2. lingwistyczny - w jego ramach dochodzi do utożsamienia kultury ze sferą symbolicznego myślenia, a teoria antropologiczna budowana jest pod wpływem osiągnieć w badaniach nad językiem
2. Zewnętrzne
1. Środowisko przyrodnicze. Niektórzy mówią o nim jako jądrze kulturowym - patrz: Steward, który sformułował teorię ekologii kulturowej. Ekologia kulturowa chce badać związki między porządkiem naturalnym (klimat, ukształtowanie terenu, flora, fauna i bogactwo naturalne) a kulturowym (technika, ekonomia, organizacja społeczna, ideologia itd.)

Powyższe ma charakter historyczny - ta koncepcja kultury służyła do badań kultur pozaeuropejskich, relatywnie homogenicznych i mało zróżnicowanych wewnętrznie. Takie kultury ilustrowały, w jaki sposób teoretyczne prawa i prawidłowości kulturowe działają w praktyce, powodując zachowanie koherencji przez systemy społeczne. Nie pasuje to jednak do kultury nowożytnoeuropejskiej. Z czasem okazało się, że i tamte kultury średnio wpisują się w taką koncepcję kultury.

Granice kultur mogą mieć trojaki charakter, ponieważ dotyczą:

1. wewnętrznych dziedzin danego systemu społeczno-kulturowego (religijnych, politycznych, międzyludzkich)
2. granic lokalnych, międzygrupowych i indywidualnych
3. granic hierarchii statusu i klasy.

Kultura nie ogranicza się do ram jakiejkolwiek społeczności lokalnej, a przykład kultury popularnej pokazuje łamanie także tych powyższych granic. 

Obecnie antropologia bada różnice wewnętrzne i zewnętrzne (granice) kultury, a nie ją jako całość.

Frederik Barth o kulturze:

1. Kultura charakteryzuje się wieloznacznością, jest wielogłosowa.
2. Kultura poddaje się różnorodnym, jednakowo uprawnionym interpretacjom.
3. Kultura jest zawsze pewnym konstruktem, a nie namacalnym bytem. 

Kultura jako pewien wyróżniony sposób życia człowieka. Dzięki niemu odróżniamy się od świata przyrody. Kultura ma charakter konwencjonalny.

Kultura musi spełniać dwa warunki: realizowany przez nią sposób bycia musi być podzielany przez pewną grupę osób oraz przekazywany kolejnym generacjom. 

2 poziomy zjawisk - łączą się i nakładają się na siebie. 

1. Poziom mentalny

2. Poziom zachowań i efektów. 

KULTURA TO RZECZYWISTOŚĆ MYŚLOWA ALBO IDEACYJNA. 

Kultura to własność czy też przymiotem różnorodnych zespołów jednostek, które możemy nazwać grupami kulturowymi lub systemami społeczno-kulturowymi. Pojęcie systemu społeczno-kulturowego jest szersze od kultury i zakłada, że:

1. sądy i praktyki kulturowe regulują działanie jego części składowych
2. kulturze jako rzeczywistości myślowej stanowiącej całokształt tych sądów rozpisanych na różne sfery odpowiadają zespoły praktyk społecznych na poszczególnych poziomach systemu

Takie rozróżnienie pozwala na badanie zależności między jakąś dziedziną kultury, np. religią a zachowaniami społecznymi, np. praktykami religijnymi. Różne grupy mogą mieć wspólny zespół przekonań. 

Proces międzygeneracyjnej transmisji wiedzy to enkulturacja. 

Ward Goodenough: "Na kulturę danej społeczności składa się wszystko to, co trzeba wiedzieć, czy też w co trzeba wierzyć, aby postępować w sposób akceptowalny dla jej członków i to w ramach jakiejś roli zaakceptowanej przez każdego z nich. Skoro kultura jest czymś, czego ludzie mają się uczyć, w przeciwieństwie do tego, co biologicznie dziedziczą, zatem stanowi ona ostatecznie wynik uczenia się: jest wiedzą w najogólniejszym, relatywnie pojętym sensie tego terminu. Za pośrednictwem powyższego określenia odnotowujemy, że kultura nie jest zjawiskiem materialnym; nie stanowią jej rzeczy, ludzie, zachowania czy przeżycia emocjonalne. Jest to raczej organizacja tych zjawisk. Stanowią ją formy rzeczy w umysłach ludzi - modele ich percypowania, inaczej - interpretowania ich". -> Kultura symboliczna. 

Normy wyznaczają ideały (reguły) właściwego zachowania się w danych sytuacjach i w odniesieniu do innych jednostek. Pojęcie normy kulturowej nie zakłada faktu jej powszechnego obowiązywania, ale wskazuje, że:

1. w danej grupie istnieje zasadnicza zgoda co do określonych standardów zachowania
2. inni jej członkowie osądzają zachowania jednostki według stopnia jego zgodności (lub odstępstwa) od normy
3. jednostki nie podporządkowujące się ustalonym regułom są marginalizowane, w jakiś sposób naznaczane innością i odpowiednio klasyfikowane.

Wartości to podzielane powszechnie idee dotyczące pożądanych celów i sposobów życia w wymiarze jednostkowym, grupowym, ogólnospołecznym czy nawet ogólnoludzkim. Wpływ wartości jest zwykle nieuświadamiany i niewerbalizowany wprost. To ostateczne standardy, w które ludzie wierzą w każdej sytuacji. 

Z wartości przechodzimy do światopoglądu, czyli utrwalonego sposobu, w jaki w systemach społeczno-kulturowych postrzega się i interpretuje rzeczywistość, zawarte w niej zdarzenia i relacje między nimi. Wchodzą w jego zakres także wyobrażenia o miejscu jednostki w świecie, relacjach z otaczającą rzeczywistością społeczną i przyrodniczą. Wpisują się tu sądy odnoszące się do dobra i zła, sił sprawczych decydujących o obrazie świata i losu jednostki, pojmowania czasu i przestrzeni. Zawiera w sobie aksjologię każdej grupy cechującej się odrębną i złożoną z wielu aspektów wiedzą kulturową.

Edward Sapir zauważył, że każda grupa społeczna ma jakiś wspólny zakres przekonań i praktyk symbolicznych, które umożliwiają powszechne zrozumienie członków i samoidentyfikację względem innych. 

Możemy mieć problem z wytłumaczeniem komuś naszej kultury - dlaczego coś znaczy coś. Samo wytłumaczenie też nie wystarczy, aby się odnaleźć komuś innemu. 

Symbole, którymi się posługujemy, wydają się nam powszechnie zrozumiałe i czytelne do tego stopnia, że często przysłania to nam ich arbitralny, historyczny i partykularny charakter, np. gdy zobaczymy za granicą biało-czerwoną flagę, spodziewać się będziemy czegoś związanego z Polską. Nośnikiem wyobrażeń symbolicznych jest język naturalny.

Dziedziny kultury to powiązane ze sobą aspekty. Żyjąc w grupie społecznej jednostka partycypuje w różnych formach praktyk społecznych i posiada swoje określone miejsce w hierarchii. Można w niektórych aspektach odstawać, ale brak kompetencji językowych (czy nawet sam akcent!) stanowi realną barierę w uczestnictwu w grupie społecznej. 

Jednym z podstawowych problemów teorii kultury jest powiązanie kultury z zachowaniami. 

Jeden z pomysłów to kultura to po prostu rodzaj pojęciowy dla zachowań - to, co obserwujemy w strumieniu społecznych interakcji, musi zostać najpierw "pomyślane", a zachowujemy się tak, jak "każe" nam zespół obowiązujących kulturowych norm i dyrektyw. Stopień zależności od nich nie jest jednak całkowity oraz nie ma bezpośredniego związku między przekonaniem a zachowaniem. Istnieje związek pośredni.

Współcześnie antropologia uważa, że kultura zawęża możliwe zachowania, które byłyby aprobowane przez resztę społeczności, ale jako jednostki możemy indywidualnie wybierać, a nawet negować ogólnie przyjęte normy. 

Modele rzeczywistości - struktury symboliczne są manipulowane w taki sposób, aby zbliżyć je do istniejących systemów niesymbolicznych, np. teoria hydrauliki, żeby zrozumieć jak działa tama.

Modele dla rzeczywistości - systemy niesymboliczne są manipulowane przez związki wyrażone w systemach symbolicznych, np. budowa tamy zgodnie z ustaleniami teorii hydrauliki. 

Kultura pełni dwojaką rolę - jest modelem dla rzeczywistości (podpowiada mentalne wzory dla odpowiednich zachowań) i modelem rzeczywistości jednocześnie (nadaje sens rzeczywistości). 

----> Kultura to system norm w obrębie granic danego systemu społeczno-kulturowego. 

Jest wiele podziałów kultury, np. tradycyjny w etnologii polskiej na kulturę duchową, społeczną i materialną (techniczną), Kroebera na wartości i rzeczywistości, Lintona na jawną i ukrytą. We wszystkich widać dążenie do uporządkowania spektrum możliwych zjawisk klasyfikowanych jako przejawy kultury. Zawsze podziały mają charakter umowny i może być przyjęty w celach analitycznych pod pewnymi warunkami. 

Kultura jest zawsze symboliczna!  Wszystkie jej zachowania i artefakty należy interpretować w kontekście odpowiednich systemów pojęciowych. Porządek materialny kultury jest zawsze porządkiem symbolicznym, gdyż daje się interpretować w terminach symbolicznego. 

3 etapy zmian w sposobie postrzegania kultury przez antropologów:

1. Dominacja antropologii historyczno-porównawczej (ewolucjonizm, szkoły kulturowo-historyczne)
2. Relatywistyczny etap w dziejach antropologii (jądro kultury Stewarda, holistyczny charakter, antropologiczna opowieść o zróżnicowaniu świata intencjalności)
3. Okres kryzysu metanarracji, antropologia postmodernistyczna, postkolonialna, krytyczna, refleksyjna itd.

Obecnie refleksja i dyskusja nad pojęciem kultury straciła na znaczeniu. Jeden z nurtów antropologicznych proponuje nawet zaproponowanie jej Innością. 

Różnorodność kultur [w:] Wzory kultury, R. Benedict, przeł. J. Prokopiuk

Przytoczona historia Ramona, wodza ludu Kopaczy (Indian), który opowiadał historie z czasów przed przyjęciem kultury europejskiej/amerykańskiej i chrześcijaństwa. Z czasem przestał, a kulturę porównał do kubka. Każdy lud ma swój kubek, z którego pije wodę życia. Ich kubek został rozbity. Stracili to, co nadawało sens ich życiu. Lud nadal żyje, ale utracił swą formę, duszę.

My jesteśmy wychowywani na kosmopolitów.

Każdy lud, każda kultura uprzywilejowuje wybrane elementy i inaczej je interpretuje. Selekcja jest niezwykle ważna w przypadku kultur. Podobnie jest z językiem - jest mnóstwo dźwięków, ale język poszczególnego kraju wybiera zaledwie jakąś ich część spośród ogromu możliwości dźwiękowych, które nasze struny głosowe mogą z siebie wydobyć. 

Kultury mogą uprzywilejowywać nawet okres życia człowieka, np. nasza uprzywilejowuje okres dorastania. 

Środkowa część Ameryki Północnej łączy dojrzałość ze zdolnością udziału w walce. Mężczyźni torturują samych siebie, aby w przyszłości w walce wykazywać się większą dzielnością. 

W Australii dojrzałość to prawo uczestnictwa w kulcie wyłącznie męskim; kobiety są zupełnie wyłączone. Kobieta, która usłyszy dźwięk grzechotki w czasie obrzędów, zostaje zabita. Rytuał osiągnięcia dojrzałości to zerwanie więzów z płcią żeńską poprzez rytuały seksualne i odwoływanie się do nadprzyrodzonych mocy. 

Rytuały te podkreślają następujący fakt społeczny: prerogatywy dorosłych mężczyzn w każdej kulturze sięgają dalej niż prerogatywy kobiet i w rezultacie, jak w powyższych przykładach, społeczeństwa bardziej zwracają uwagę na ten okres u chłopców niż u dziewcząt.

Zdarza się, że celebracja dojrzewania obu płci jest taka sama, np. w Kolumbii Brytyjskiej; chłopcy staczają kamienie z gór i pędzą za nimi w doliny, by zdobyć umiejętność szybkiego biegania, lub rzucają kijami z gier hazardowych, by zdobyć szczęście; dziewczęta przynoszą wodę z oddalonych źródeł lub wrzucają sobie kamienie za suknie, aby ich dzieci mogły rodzić się równie łatwo, jak kamienie te spadają na ziemię. 

Zdarza się, że ludy skupiają się wyłącznie na dojrzewaniu dziewcząt, np. w Afryce Środkowej jeden lud tuczy dziewczynę, trzyma ją na odosobnieniu i uczy obowiązków przyszłej żony, a na koniec pokazuje narzeczonemu w wielkim popisie jej tuszy (otyłość uważana jest tam za absolutne hot).

Menstruacja bywa różnie interpretowana. Głównie negatywnie. Indianie Carrier w Kolumbii Brytyjskiej trzymają dziewczęta w odosobnieniu "pogrzebane za życia" i uważa się je za niebezpieczne dla innych i że same stanowią dla siebie niebezpieczeństwo z powodu złego ducha, który je opętał.

To, co święte może być źródłem niebezpieczeństwa albo błogosławieństwa.

Stąd kapłani Apaczów klękają przed dziewczynkami, aby zyskać błogosławieństwo. Dotyk menstruujących dziewcząt miał uzdrawiać. 

Kolejny temat różnie interpretowany to wojna. 

Aztekowie zabijali, by zdobyć jeńców, stąd ich wycofywanie się, gdy Hiszpanie zabijali w trakcie wojny. 

Nasza znajomość wojny pozwala nam pojąć, że w stosunkach wzajemnych plemion stan wojenny winien przeplatać się ze stanem pokoju, ale pewne ludy nie są w stanie zrozumieć możliwości istnienia stanu pokoju, który w ich pojęciu równałby się przyjęciu wrogich plemion do kategorii istot ludzkich, jakimi ex definitione nie są, chociaż wyłączone z tej kategorii plemię może reprezentować te same co i one i rasę, i kulturę. Dla innych ludów czymś nie do pojęcia jest stan wojny, np. Eskimosi nie walczą w wojnach, a co najwyżej zabijają w pojedynkę. 

Wojna jest zjawiskiem aspołecznym; wiąże się z chaosem, a pozytywne wartości nikną. Jest w naszej kulturze ilustracją zniszczenia. Usprawiedliwiamy wojnę, bo usprawiedliwiamy cechy, które w nas dominują, nie dlatego, że wojna ma jakieś dobre strony. To aspołeczne rozwinięcie jakiejś cechy. 

Inny przykład to kazirodcze małżeństwa. Różne kultury różny stopień pokrewieństwa dopuszczają, ale wszystkie nakładają jakieś restrykcje, kto z kim może się związać. 

Przykład Kumajów, którzy zabraniają małżeństwa ze wszystkimi braćmi/siostrami tj. spokrewnionymi jakkolwiek osobami z tego samego pokolenia, co biorąc pod uwagę pierwszeństwo starców w doborze partnerki, często uniemożliwia jakiekolwiek małżeństwo. Wtedy mężczyzna jest zmuszony porwać kobietę na wyspę bezpieczeństwa (jak zostaną złapani, to zostają zabici) i po spłodzeniu dziecka i mocnym wpierdolu po powrocie, mogą wrócić do domu i zostać uznani za małżeństwo. Pomimo to nikt się nie pali do zniesienia tego. 

Podobna sytuacja do czasów sławienia monogamii przy jednoczesnym ogromnym rozkwicie prostytucji. 

Społeczeństwa zawsze usprawiedliwiają ulubione tradycyjne formy. Kiedy wymykają się kontroli i pojawia się jakaś dodatkowa cecha zachowania, formę tradycyjną chwali się, choć nieszczerze, tak gorąco, jak gdyby ów rys dodatkowy wcale nie istniał.

Instytucje, które zostały zbudowane przez kultury ludzkie na przestankach dostarczonych przez środowisko lub potrzeby fizyczne człowieka, nie pozostają w bliskim związku z pierwotnym impulsem. Przestanki te są w rzeczywistości pobieżnymi szkicami, wykazem nagich faktów. Wyznaczają jedynie możliwości, a opracowanie ich podyktowane jest wieloma ubocznymi względami.

Każda kultura, każda epoka wykorzystuje tylko kilka spośród wielu możliwości.

Nikt nie może w pełni uczestniczyć w jakiejś kulturze, jeśli nie został w niej wychowany i nie żyt zgodnie z jej zasadami, ale należy uznać, że inne kultury mają to samo znaczenie dla swych uczestników, jakie nasza własna ma dla nas. 

Obecna sztuka europejska wypływa ze sztuki religijnej. Są one silnie związane ze sobą. Jednak nie jest to wcale oczywiste, bo zdarzają się ludy, gdzie oba, chociaż są mocno rozwinięte, nie są ze sobą powiązane, np. w pueblach na płd-zach. USA ceramika i tkaniny są cenione przez swój artyzm, ale sztuka religijna jest prymitywna. 

Przenikanie się różnych dziedzin doświadczenia i wynikająca stąd wzajemna modyfikacja widoczna jest we wszystkich dziedzinach bytu: w gospodarce, w związkach seksualnych, w folklorze, w kulturze materialnej i w religii.

Bóstwa opiekuńcze wyznaczające los ludziom w niektórych ludach. Czasem każdy ma własne duchy opiekuńcze, innym razem klan ma przodka, który dostąpił wizji/objawienia/czegokolwiek, co pozwoliło mu na zdobycie opiekuna. 

Historia kultury jest przede wszystkim historią istoty, losów i powiązań różnych cech. Genetyczny związek, który tak łatwo widzimy w cechach złożonych, i nasza obawa przed jakimś zakłóceniem ich wzajemnych powiązań nie ma sensu. Różnorodność możliwych kombinacji jest nieskończona, a porządki społeczne można budować dowolnie.

Integracja kultury [w:] Wzory kultury, R. Benedict, przeł. J. Prokopiuk

Kultura, podobnie jak jednostka, jest mniej więcej spójnym wzorem myślenia i działania. W obrębie każdej kultury pojawiają się charakterystyczne cele, nie będące celami społeczeństw innego typu. Posłuszny tym celom, każdy lud konsoliduje swe doświadczenia, i proporcjonalnie do siły tych tendencji heterogeniczne elementy zachowania przybierają kształt coraz bardziej z nimi zgodny. W dobrze zintegrowanej kulturze nawet najgorzej dobrane akty stają się charakterystyczne dla swych szczególnych celów, często poprzez najbardziej nieprawdopodobne metamorfozy. Formę, jaką przybierają te akty, możemy zrozumieć tylko przez poznanie zasadniczych emocjonalnych i intelektualnych sprężyn danego społeczeństwa.

kultury są czymś więcej niż sumą ich cech charakterystycznych

Integracja kultury nie musi być uświadomiona. Jest wypadkową upowszechniania się jakichś wzorców i rozwiązań. 

Znaczenie jakiegoś wybranego szczegółu zachowania możemy poznać jedynie na tle motywów, emocji i wartości, które stały się instytucją w danej kulturze. 

Obecnie nie można prowadzić badań nad kulturą stawiając znaku równości między układami lokalnymi a tym, co pierwotne w ogóle. 

Osiągnięć jednego okresu sztuki nie można oceniać w terminach innego, ponieważ każdy z nich próbował osiągnąć zupełnie różne cele, np. Grecy w sztuce dawali wyraz przyjemności w działaniu, a sztuka bizantyjska uzmysławiała abstrakcję, poczucie głębokiego odseparowania od świata zewnętrznego. 

Rozbierając jakieś zjawisko na czynniki obiektywne, nie da się zrekonstruować znaczenia, bo duże znaczenie odgrywają indywidualne doświadczenia (psychologia postaci). 

Spengler uważał, że każda cywilizacja ma swoją krzepką młodość, silny wiek męski i nieporadną starość. Ciekawsze są jego koncepcje losu: 

• apollińska koncepcja losu świata klasycznego - człowiek apolliński pojmował swą duszę „jako kosmos uporządkowany w zespól doskonałych części"; nie ma miejsca dla woli, a konflikt był złem, które jego filozofia potępiała; nie zna idei wewnętrznego rozwoju osobowości; katastrofa brutalnie zagraża z zewnątrz; tragiczny finał w postaci nieusprawiedliwionego zniszczenia miłego obrazu normalnej egzystencji.
• faustowska koncepcja losu świata nowoczesnego - siła nieustannie zwalczająca przeszkody; przebieg życia jednostki to wewnętrzny rozwój, a katastrofy życiowe stanowią nieuchronny finał uprzednich wyborów i doświadczeń; walka jest istotą bytu; bez niej życie osobiste nie ma sensu; osiągnąć można jedynie powierzchowne wartości istnienia; człowiek faustowski tęskni do nieskończoności, a jego sztuka stara się do niej dotrzeć

Nasz typ kulturowy można scharakteryzować równie zasadnie jako człowieka całkowicie ekstrawersyjnego, zaangażowanego w nie kończącej się działalności świata, pomysłowego, władczego lub uznać go za faustowski. Spengler wpada w konieczność, a obecny stan wiedzy o kulturze europejskiej wskazuje, że jest ona zbyt złożona i zróżnicowana, aby móc je poddać koniecznej analizie.

Badania nad kulturą i jej integracją, tego jak łączą się fakty pochodzące z kultury z faktami społecznymi są bardzo bardzo trudne, więc autorka proponuje skupienie się i analizę kilku społeczeństw pierwotnych, ale za to wielostronną. 

*** NOTATKI Z ZAJĘĆ ***

Antropologia kultury to nowa dyscyplina. Wyłania się na przełomie XVIII/XIX w., ponieważ coraz większe grupy społeczne stykają się z innym, nieznanym. Związany jest ze schyłkiem fazy kolonializmu i barbarzyńskiego wykorzystywania. Na fali próby rachunku sumienia powstają zręby tej dyscypliny. 

I faza antropologii kulturowej -> Do ojców i matek założycieli był Mitt (?) i Bronisław Malinowski (DHVSHAJK). Jechali oni do egzotycznego miejsca, żyli z miejscowymi/wśród nich i opisywali zastaną kulturę z perspektywy własnych doświadczeń kulturowych

B. Malinowski określa ich "dzikimi". Jak nie rozumie, co oni robią, to mówi chociażby, że odprawiają teatr, ale oni nie znają teatru w takiej postaci jak Europejczycy - oni łączyliby to z innymi kategoriami, niż my, gdyby ich zapytać. Ale ich nie pytano za bardzo. Próbowano sobie tłumaczyć na podstawie tego, co znają i tego co rozumieją. Jest to tylko ogólne opisanie, ale nie jest wgłębianiem się. To przejaw nieznajomości języka i niechęci do poznania go.

"Wzorce kultury" Ruth Benedict jest przełomem, bo wprowadza ona pojęcie relatywizmu kulturowego. Dla nas ich praktyki kulturowe są dziwne, niezrozumiałe i szokujące, ale dla nich nasze mogą wywoływać podobne odczucia -> II faza antropologiii kulturowym.

Rodzaje wzorców: 

• zachowań
• akty mowy - co wypada powiedzieć kiedy komu i jak
• ciała rozumianego jako produkt kulturowy podlegające presji kultury
• wierzenia

System kulturowy ma charakter uciskowy. Kultura jest opresyjna, jest źródłem cierpień. Kultura jest nam przekazywana poprzez wychowanie, ale jest to komunikat będący w rzeczywistości groźbą - jak nie będziesz się zachowywać zgodnie z normą, to spotka cię kara.

Endo- i egzogenne wpływy.

Egzogenne wpływy obecnie związane z napływem kulturowym z innych kultur oraz zmian w postrzeganiu płci i związanych z nią obowiązek, np. mężczyźni tulą na powitanie, a nie unikają kontaktu i przywitania bab. 

Tatuaż jako zapis doświadczenia i fazy życia - jest rodzajem rytuału lub zapisem na ciele jako nośniku pamięci - to forma ekspresji kim jesteśmy. Nadajemy ciału wartość komunikacyjną. 

Mniej znane formy zdobienia: wypalanie.

Inne przykłady ciała: subkultura, moda, ubrania, piercing, tatuaże, makijaż

Body art.

Eksperymenty w obrębie praktyk artystycznych: akcjoniści wiedeńscy, którzy za punkt honoru przyjmują eksperymentowanie z ciałem poprzez okaleczanie, samookaleczanie, amputacje itd. 

Zmieniło to sposób myślenia o ciele i wprowadziło nową refleksję: jednostka nie musi się przejmować tak mocno przejmować opinią innych. Jest to znacząca przemiana i być może na nią miały wpływ działania body artystów z lat 50. i 60. 

Clifford Gillts (?) - III faza antropologii kulturowej -> nie powinniśmy porównywać ze sobą kultur, bo każda kultura tworzy swoją bańkę, swoją nomadę, która jest w tym sensie samowystarczalna, bo sama się napędza; może wchodzić z innymi w relacje, ale nie prowadzi to do jej zaburzenia. 

Inny i nasze relacje z nim

Kultura składa się z kodów wyrazistych i kodów ukrytych.

My i nasze doświadczenia i uwarunkowania kulturowe. 

Jest jakiś inny ze swoimi doświadczenia i uwarunkowaniami kulturowymi. 

Każde z nas ma jakieś swoje kody wyrazisty oraz swoje kody ukryte.

Kody wyraziste mogą wchodzić w relacje z innymi kodami wyrazistymi, kodami ukrytymi naszymi i kodami ukrytymi innej kultury.

Kody wyraziste są wyrażone wprost.

Kody kulturowe ukryte są mikro, niewypowiedziane wprost.

Na poziomie kodów wyrazistych zachodzi opis kultur i próba zrozumienia. 

Idiomy są świetnym przykładem dyskretnych kodów kulturowych, np. if pigs fly = gdyby babcia miała wąsy, to byłaby dziadkiem. 

SPRÓBOWAĆ ZNALEŹĆ PO 3 PRZYKŁADÓW DYSKRETNYCH/UKRYTYCH KODÓW KULTUROWYCH W NASZEJ KULTURZE I SPRÓBOWAĆ ODNIEŚĆ JE W STOSUNKU DO AKTÓW MOWY, CIAŁA I ZACHOWAŃ (ŁĄCZNIE 9)

NAJDZIWNIEJSZE DOŚWIADCZENIE KULTUROWE

Dyskretne kody kulturowe w naszej kulturze:

Akty mowy:

1. Mówienie na nauczycieli w szkole średniej per "profesorze" "pani profesor", pomimo braku tego tytułu naukowego (zanika).
2. Wspólne narzekanie jako forma standardowej pogawędki i integracji.
3. Nazywanie nauczycieli w początkowego nauczania, np. pani Ania, a nauczycieli gimnazjum/średniej już po nazwisku, np. pani Nowak.

Zachowania:

1. Pocałunek w usta ma charakter romantyczny/intymny.
2. Napiwek wręczamy jako dodatkowy bonus w podzięce za miłą obsługę/pyszny posiłek itd. nie jest obligatoryjny tak jak w USA.
3. Nieuśmiechanie się na ulicy.
4. Dłoń wyciąga osoba o wyższym statusie społecznym, ona też mówi, kiedy należy usiąść i gdzie.
5. 
   

Ciało:

1. Ściąganie butów w domach i noszenie kapci/chodzenie boso.
2. Obrączka na prawej dłoni.
3. Czarny strój na pogrzebach?
4. Podwiązki na studniówce?

Najdziwniejsze doświadczenie kulturowe: <brak ewentualnie jak Emilka mi złożyła kondolencje z powodu wypadku wujka, co w tym kontekście kojarzy się raczej z życzeniem śmierci, niż pocieszeniem"