Na wspak - J.-K. Huysmans
Huymans zmarł na raka języka. Odmawiał brania leków. Inspirował się Schopenhaurem. Miał wpływ na literaturę, ale uznaniem to się nie cieszył. Na wspak to Biblia dekadentyzmu. Sam Huysmans mówił, że uprawia super-natualizm, który miał być podstawą dekadentyzmu.
Po wydaniu Na wspak się nawrócił. Chciał stworzyć Stowarzyszenie Poetów/Pisarzy Katolickich.
Mistrz czarnego humoru.
Krótkie zainteresowanie satanizmem między pisaniem powieści. Nie jako wiarą, ale tak po prostu się zadawał z ważnymi satanistami. Sataniści ogólnie raczej za nim nie przepadali.
Nieszczęśliwa miłość - wczesna śmierć ukochanej.
Przedmowa po 20 latach, gdzie mówi, że wsm nie wie o co mu chodziło.
Pisarz dekadent i skandalista.
Już w dzieciństwie porzucił wyzwanie katolickiej, zafascynowany paryską bohemą.
Debiut w 1874 r. Szkatułką z bakaliami - poematy prozą inspirowane prozą.
Na wspak jako jedna z najważniejszych powieści. Opowiada o znużonym potomku arystokratycznej rodziny, który wiódł dekadencki żywot.
Po Na wspak zaczął poszukiwać Boga. Przemiana światopoglądowa z początku lat 90. XIX w. - zostaje katolikiem. Powieści odnoszące się do Boga.
Katedra - Durtal; alter ego pisarza. Durtal rozpoczął drogę od studiów nad dawnym i współczesnym satanizmem i przeżył nawrócenie na katolicyzm. Został benedyktyńskim opatem (?).
Do przedstawicieli dekadentyzmu angielskiego najsilniej zaznaczył się estetyzm: zalicza się O. Wilde'a i Waltera Patera. Duże znaczenie sztuki, estetyzmu, estetyki, pięknych rzeczy.
Bohater Na wspak jako przykład dekadenta.
Powieśc bez akcji. Pojawia się jeden bohater. To psychologiczne studium bohatera.
Rekonstrukcja postaci dekadenta:
Dekadentyzm:
- pochodzi od franc. decadence słowa znaczącego schyłek (wieku), upadek
- Boudelaire jako zapowiedź dekadenckich nastrojów
- fin de siecle - poczucie kryzysu wartości pozytywistycznych, przekonanie o upadku cywilizacji, związane z końcem wieku XIX
- niemoc, nastroje pesymistyczne, postawa bierności i zwątpienia
- nerwowość
- opozycja artysta-społeczeństwo
- Kazimierz Przerwa-Tetmajer - Koniec wieku XIX
- dążenie do izolacji
- degeneracja
- metafizyczna pustka, próżnia
- znużenie
- poczucie kryzysu poznawczego i moralnego, wynikłe z uświadomienia sobie relatywizmu, wiązanego z pozytywistycznym historyzmem i rozwojem nauk społecznych
- potocznie w XIX w. dekadentyzm nazywano tak pesymistów powodowanych kryzysem wartości, brakiem wiary w celowość życia i zmian społecznych
- Wojciech Weiss - Melancholik (obraz)
Idea dekadencji -> wskazanie na fazowośc rozwoju kultury i cywilizacji, przekonanie o tym,, że po etaopie wzrostu nadchodzi czas nieuchronnego kryzysu oraz upadku (patrz: jak w przyrodzie) -> powiązanie z nastrojami towarzyszącymi sytuacji upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego (inspiracją był wiersz P. Verlaine'a).
Od poł XIX w. dekadentyzm zaczyna uzyskiwać sens pozytywny w swej treści pojęcia i emocjonalnym stosiunku. Bolesna i uprzywilejowana forma dojrzałości. Harmonia.
TO NIE JEST NOWE POJĘCIE. SIĘGA JUŻ W STAROŻYTNOŚCI, ONO ZOSTAŁO TYLKO ZAKTUALIZOWANE.
Diuk Jan
Nikt się nim interesował w dzieciństwie. Smutne, samotne dzieciństwo. Pochodzenie arystokratyczne. Uczył się na wyższej uczelni, ale żadne środowisko mu nie odpowiadało. Nie może się nigdzie odnaleźć, nigdzie nie czuje się dobrze.
Degeneracja fizyczna rodu - niewieścienie mężczyzn. Piękni i atletyczni mężczyźni-żołdacy zmieniali się coraz bardziej w wypomadowanych chłopczyków pozbawionych siły życiowej i fizycznej.
30 lat, cherlak, anemiczny, nerwowy, zapadłe poliki, brzydki jest no, wielkie błyszczące oczy, chudy - tak wyglądają bohaterowie, są wiotcy i mają anemię.
Oziębłe relacje z rodzicami, szybko umierają. Zostaje sierotą w wieku 17 lat - matka umarła z wycieńczenia, a ojciec z jakiejś nieokreślonej choroby. Pochodzi z chorobliwego, anemicznego rodu.
Nie ma sił witalnych, jest naznaczony chorobą. Wykazuje skłonnośc do perwersji lub ją praktykujący, wyrafinowany, otoczony zbytkiem i rozsmakowany w arcydziełach. Wszystkie jego siły życiowe pochłania melancholia.
Księgozbiór - co czytał i co cenił w książkach?
- Boudelaire - jest w stanie odzwierciedlić to, co czuje człowiek nowoczesny, bezgranicznie go wielbił, psychologia ducha odpowiednia
- symbolistów francuskich (Verloire [werlę]
- chrześcijańską, katolicką
- Satyricon Petroniusza - wnikliwe i analityczne relacjonowanie wydarzeń, styl przedziwnej jędrności, pozbawiony granic, wiele zapożyczeń ze zwrotów z różnych języków
- rzymską lit.
Wnioski - pochodzenie bohatera, stopniowa degeneracja rodu, lęki i odczucia bohatera - to ważne.
Nie lubi pisarzy powszechnie cenionych: Moliera. Rebalais.
Ceni Villiona i jego melancholijne ballady.
Lubi pokrętne wyrażenia, nerwowy styl.
Druga dziedzina, która go interesuje to malarstwo.
Najważniejszy twórca - Gustaw Moreau - artysta istotny dla dekandentystów i symnbolistów - posiada jego 2 arcydzieła - Salome (marzy o kobiecie) i Zjawę; prze żywa na nowo sceny, które są przedstawione
- dlaczego te obrazy? ---> poczucie zepsucia, zainteresowanie seksualnością bohaterek, próba przeżycia co widzi na płótnie
Ryciny Jana Lyukena - zepsucie, rys okrucieństwa, ohydy, perwersyjne zainteresowanie gwałtownością, pierwotnością (ma serię Prześladowań religijnych).
Odilon Redon i Płaczący pająk - smutne, ciemne, czarne grafiki.
Roślinność: nietypowa roślinność, np. rosiczka (?) - jakie cechy go interesują?
Motywy bezpośrednio ewokuujące dekadenckośc:
- estetyka
- samotność
- ucieczka od powszedniości
- wyrafinowany gust
- bierność
- choroba - anemia
- starość, wyczerpanie
- znużenie, melancholia
- jałowość
- pustka
- zapachy
Obrazowe odpowiedniki dekadentyzmu -> martwy ogród, pustynia, krajobraz jesienny
Ma żółwia. Poszukuje kamieni, których nikt nie ma. Żółw umiera po tym jak go ozdobił kamieniami szlachetnymi. Perwersja.
Z perwersją obserwuje kobiety na obrazach.
Perwersja: zapachy specyficzne.
Dekadent:
Neuroza, wstręt do społeczeństwa, pogarda dla zwykłego życia, interesuje się kamieniami szlachetnymi, minerałami, zapachami, muzyką, egzotyzmem, fantastyką, wszystkim co wyrafinowane - to ma uczynić go lepszym od innych. Wstręt do wszystkiego, co trywialne.
Kocha sztuczność.
Świadomie izoluje się od społeczeństwa, odmienia codziennej aktywności. Ucieka od rozczarowującej rzeczywistości. Usilne zainteresowanie śmiercią i chorobą - niepokojące aż.
Choroba woli.
Upaja się zapachami, muzyką, alkoholem.
Objawy choroby diuka Jana:
- anemia
- neuroza
- brak siły
- problemy ze snem
Stosunek do Boga - UZUPEŁNIĆ.
Za szczególną uwagę dekadentów uznaje się dandyda. Obu łączy zakwestionowanie wartości moralnej, ale to nie jest to samo!!!
Dlaczego Na wspak - skąd tytuł?
Bo jego życie odbiega zupełnie od norm, absolutne odwrócenie tego jak życie, alternatywa.
Co o powieści sądzi autor po 20 latach?
