Antoni Lange, Kawa
Kawiarnia - miejsce spotkań artystów, poetów, pisarzy. Często spotykano się w kawiarniach. Nastrój towarzyskości towarzyszący kawie. Kawiarnia to miejsce, gdzie za niską cenę można posiedzieć w cieple i pogadać.
Oda do kawy.
Epokowe zniechęcenie i dekadenckość nie są widoczne tutaj.
Radość z konsumpcji.
Jałowość i znużenie mieszczanami. Musi się z nimi zadawać, skoro jest nimi znużony. Kawa staje się ucieczką od tego.
Pobudzanie a usypianie kawa. Zamiana snu na jawę i jawy na sen. Usypianie jako zanurzanie się w przyjemności.
Absynt - pochwała narkotyku, toksycznego środku, który daje wytchnienie, ukojenie bólu. Zmartwienie dotyka każdego, a alkohol pozwala na wytchnienie - to to dlaczego warto żyć. Kawa - większe spektrum działań, bardziej pasujące do epoki.
W Kawie nawiązanie do pochodzenia kawy - orientalny charakter, powolny tryb życia.
Lange studiował literaturę bliskowschodnią. Tłumaczył literaturę bliskowschodnią i wschodnią (zwłaszcza hinduską).
Szatan ma dziko kuszące znaczenie. Z jednej strony może być orientalne znaczenie i tego jak można się seksualnie wyszumieć. Elementy satanistyczne też są obecne w epoce - nieobecność i niepewność Boga sprawia, że szuka się czegoś bliższego, a Szatan, który wie jak człowieka skusić i go rozumie staje się pociągający. Szatan zawsze obiecuje wiedzę.
Ucieczka od rzeczywistości vs Szatan, który kusi wiedzą.
Racjonalistyczny Wolter obok pragnień o ucieczce.
Mieszczuchy mają najlepszą kawę, urządzenia, wszystko. Warto się z nimi zadawać, a potem skupić się na kawusię.
Ucieczka od rzeczywistości daje władzę. Trochę kolonialne, bo UK dzięki kawie się jeszcze mocniej wzbogaca, a trochę to kraje imaginacji, do których ucieka umysłów.
Kawa środkiem do osiągnięcia nirwany.
Lange jako łącznik między generacją pozytywistów a modernistów.
Pytanie o epokę. Pozytywizm i modernizm są tu zmieszane ze sobą. Konieczność połączenia, przenikanie się ze sobą.
Herosi literaccy chcą coś zrobić ze światem. Mają jakiś plan społeczny. Drzemią w nich rewolucjoniści. A w Młodej Polsce jest codzienność - mam to wszystko w nosie, ja chcę się tylko napić. Miejsce na ironię.
Dwa podejścia na egzaminie - 2 terminy: 27 czerwca 349?, potem 8 czerwca
- 1 pytanie losowe duże, np. emancypacja w prozie polskiej na podstawie 2-3 tekstów, zwrot antypozytywistyczny itd.
- 2 pytanie szczegółowe dotyczące konkretnego wątku, książki, autora, np. MC Próchna jako człowiek epoki.
- Jeśli pytanie losowe jest z pozytywizmu, to szczegółowe z MP i na odwrót.
- Egzamin trwa około 20 minut.
Lalka
Lalka jako teatr, w którym grają bohaterowie. Izabela jako aktorka non stop i jej moment dumania, gdy ona jest przez moment prawdziwa.
Gombrowicz i próba podglądania Zuty, aby się obnażyła, zrobiła coś, żeby nie była taką pensjonarką. Co jeśli nawet w samotni ona gra? Iza też ciągle gra. Ona ciałem gra, a co ma w głowie? Nawet w samotni zachowuje się jak aktorka.
Izabela czyta, ale nie powieści sensacyjno-erotyczno-romansowych, czytadeł takich se. Zamiast tego bierze literata, który jest dyskutowany. Prus nawet nie zdaje sobie sprawę, jaką klasykę czyta właśnie Izabela, że Zola będzie aż tak ważny dla rozwoju historii literatury.
Izabela nie jest niewrażliwa na literackie piękno. Ma potrzebę ciszy i wyłączenia. Moment skupienia się na świecie. Swoje problemy łączy z tym, o czym czyta, myśli o życiu.
Człowiek na miejskim bruku. Czy miasto Prusowskie jest podobnie korzystne dla bohaterów, co dla Heleny (z Zoli chyba?). Czy Iza zbuduje relacje z miastem dzięki temu, że pojawia się Wokulski? Czy odnajdzie stabilizację w tym mieście?
Ma w sobie jakiś potencjał Łęcka, ale nie wie, gdzie mogłaby pójść i co zrobić? Spotkanie z tygrysem jako dowód jej ciekawości, przekory.
Miasto zamyka ją w konwenansach społecznych. Wychowanie i konwenanse wymagają konkretnych zachowań. Kwesty generują dużo pieniędzy na spektakl, wydarzenia, stroje oraz jest to moment pokazania się kobiet.
Modlitwa bez książki, książka świecka - czytanie książek jako zastępstwo modlitwy?
Na ile angażuje się, bo Bóg, a na ile spotkania towarzyskie i piękne stroje? W większości fragmentów słowo kwesta pojawia się obok pięknych strojów i spraw towarzyskich.
Wokulski pojawia się w kościele, ale nie odnajduje się - zachowuje się jak turysta, obserwator nierozumiejący rytuałów. Jest zdystansowany. W Kościele nie ma Boga. Prawdziwe uniesienie duchowe jest gdzieś indziej.
Prowincjonalne epizody w Lalce.
Izabela opowiada o lesie w poetycki sposób. Z jednej strony się zachwyca, z drugiej gdyby była sama, to bałaby się, bo natura nie jest podległa człowiekowi. Boi się lasu czy samej siebie, bo musiałaby zostać sama ze sobą, w miejscu dzikim i spotkać siebie? Może odgrywać damę w opałach przed Wokulskim? Wołanie - poznaj samego siebie to coś, czego bohaterowie się boją.
Przez cały czas Wokulski i Izabela noszą maski, a jak znajdują się w lesie to jakby one nieco opadały. Izabela zachowuje się inaczej. Trochę mickiewoczowskie i świątynie dumania - romantyczna część tu się odzywa, bo jest las, miejsce uduchowione i jest jakiś przełom, moment uchylenia masek.
Moment bezradności: ona go nie zna, ledwo się kojarzą, czego on od niej chce? jak niby mają być razem, skoro nie znają. A on mówi na to o wymaganiach, że nic nie żąda od niej.
Dlaczego Lalka to opowieść o rozkładzie? Pokazuje rzeczywistość, pokazuje otoczenie. Realizm do ukazania duchowości? Tendencyjnie nie warto mówić, bo ludzie są zbyt przekorni. Ukazanie rzeczywistości pozwoli na refleksję nad problemami, bo je ukaże.
Bohaterowie różnie kończą: dobrze lub źle. Ostatecznie rozumiemy i widzimy, co ich doprowadziło do tego. Jest w tym jakieś wychowywanie poprzez ukazywanie tego.