HLP 12.01.2024

 Opracowania mamy znać min. 1 i może być spoza tej listy - byle jakieś było. 

Literatura to dokument świadomości narodowej. 

1775 - rok traumy

Poezja rozpaczy. 

Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta ostatniego polskiego króla z domu Jagiellonów - F. Karpiński

Podmiot jest nacechowany.

Rozpacz, ale świadoma. Obrazy nieszczęścia, upadku, nędzy. Retrospektywne spojrzenie do Augusta, którego śmierć sprowadza królów elekcyjnych. Jest to początek końca już ze zmianą systemu - świadomość błędów ustrojowych związanych z przejściem z monarchii dynastycznej do monarchii elekcyjnej. Pytanie dlaczego Polska upadła? Zygmunt August to dobry czas dla Polski, złoty wiek. Rozdźwięk między jego panowaniem a czasami obecnymi.

Rozpacz, zgorzeliska - wizja upadku. Być może odwołanie do plag. Zdobycie Warszawy w 1774 r., Suworow, rzeź ludności cywilnej - do dzisiaj mit zwycięstwa w historii Rosji. 

Samo podpisanie i rozbiór nie były krwawe - był to polityczny napad, ale bezkrwawy. 

Dwa nakładające na siebie obrazy - Polska mocna, wspaniała, dawna, ogromna, złota vs biedna, słaba, pozbawiona teraz tego wszystkiego. Kontrast między świetnością państwa, a współczesnymi czasami upadku, wzmacniają upadek.

Obraz mogiły - nie ma na nią ziemi nawet. Motyw Grobu Ojczyzny, który był popularny także w innych sztukach. Żałoba. 

Pierwsze dwie strofy - zapowiedź upadku, mit Jagielloński.

Trzecia strofa to już moment upadku, klęski, śmierci. Od tego momentu kataklizm. Deprywacja, utrata egzystencji rozpięta na cały naród.

Refleksja nad teraźniejszością. 

Zakończenie - coraz mniej sylab, coraz krótsze wersy w ostatniej strofie.

Wy, co domowe opłakawszy klęski,
Poszliście naród ratować niewdzięczny!
W tylu przygodach wasz oręż zwycięski
Pokazał światu, że i Polak zręczny...
Cóż przynieśliście z powrotem w swą stronę?...
Ubóstwo, blizny, nadzieje zwiedzione!...

Być może strofa ta (^) odnosi się do Napoleona. Legiony polskie. Mazurek Dąbrowskiego szybko stał się narodową pieśnią, a powstał w 1797 r. - Karpiński przechodzi w tryb reporterski. Dla mu współczesnych była to aluzja dość oczywista. 

Taktyka polityczna Stanisława Augusta nie była taka głupia, bo chciał przeżyć jakkolwiek jak najdłużej. Iść na jakiekolwiek kompromisy. Gdyby Rzeczpospolita przetrwała do śmierci Katarzyny, prawdopodobnie udałoby się przetrwać bez rozbiorów. Jej następca miał już inne cele i raczej nie byłby zainteresowany rozbiorami.

Wpisuje się w gatunek elegii i elegijność. Wyraźne poczucie straty. Polski odpowiednik słowa "elegia" to żal. Żale to pewnego rodzaju quasi-gatunek. 

Dlaczego podmiot to Sarmata, a nie Polak? Odwołanie do mitu wielkiej polski i sarmatyzmu jako pozytywnej państwowości oraz jednocześnie sarmatyzm w oświeceniu jest rozliczany i krytykowany. Dwa sposoby nacechowania - negatywne i pozytywne. Sarmata = szlachcic polski związany z kulturowością.

Złożenie lutni, szabli, wesołości i nadziei - kreuje się jako poeta dzięki tej lutni. To bardzo ważny motyw poetycki, np. u Kochanowskiego i ogólnie w renesansie, Co oznacza złożenie tej lutni i szabli? Złożenie szabli to złożenie formacji kulturowej, która upadła, a lutnia to zamilknięcie poety - poddanie się do dymisji. Poezja polska traci głos, milknie, zanika. Deprywacja, kapitulacja w sposób ostateczny. Ofc to tylko figura retoryczna.

Hymn do Boga o dobrodziejstwach, narodowi polskiemu wyświadczonych - J. P. Woronicz

Oświecenie uznaje, że nie ma narodu bez państwa. Naród bez państwa tworzy dopiero romantyzm. Oświecenie czuje rozpacz, że skoro nie mamy państwa, upadniemy jako naród. Dlatego te teksty są tym bardziej dramatyczne. Dotkliwość utraty państwa na gruncie takiej historiozofii jest tym większa.

Ten tekst to wykład dziejów Polski. Seria triumfów i zwycięstw państwa polskiego, świetności i wielkości okres wpisujący się w megalomańską koncepcję potęgi państwa odwoływać się może do sarmatyzmu. 

Szczególna więź Boga z narodem. Wszystkie narody się o to modliły. Żydowski mesjanizm, przymierze - to jest ten vibe w tym utworze. Polska pod opieką Boga, jest między nimi więź. 

Czy to to samo co Dziady? Czy ten mesjanizm jest tym samym? 

Wiersz do Legionów Polskich - C. Godebski 

Był poetą-żołnierzem. Jako żołnierz pisze do swoich towarzyszy. 

Poczucie rozczarowania. Jest to przed powstaniem Księstwa Warszawskiego. Legiony wykorzystane w walkach kolonizacyjnych. Widać rozczarowanie postępowaniem Napoleona. Próba opisania losów legionistów, aby zwrócić uwagę na ich znaczenie, nawet jeśli nie zdziałały zbyt wiele. Przypomina o świetności legionów. Heroizm ma wymiar tragiczny. Skutkiem walk jest rozczarowanie i ból. 

Oczekiwana koncepcja literatury będącej świadectwem historii. Zapowiedź romantycznej koncepcji literatury tym samym.

Pamiątka dla żołnierzy, ukazanie prawdy historycznej tym bardziej w okresie cenzury. Nie chodziło o heroizację i tworzenie mitu, tylko szczerość. Poeci nie wywiązali się z obowiązku opisania losu legionistów. "Fine, I'll do it myself" guy. 

Eneida - tułaczka rzymska, takie odwołanie. Polski Wergiliusz.

Koncepcja poezji, która ma - tak jak Wergiliusz Eneidą tworzy wizję swojego państwa - stworzyć wizję państwa polskiego. Polski poeta ma napisać dzieło - odpowiednik Eneidy dla Polski. W pewien sposób przewidział w ten sposób Pana Tadeusza, który zwraca się do mitu legionistów i przedstawia go w jaśniejszych barwach, w przeciwieństwie do Godebskiego, który raczej tworzy ciemne wizje. Mit poety narodowego.

Zadbał nawet o przypisy bibliograficzne. 

Barbara Radziwiłłówna - A. Feliński

Podobno w 1812 r. Mickiewicz grał Baśkę w Baśce XDDD

Popularny dramat bardzo. Ogromny sukces.

Przeniesienie w mit polsko-jagielloński. Szczytowy moment Polski. Gorąco oklaskiwano fragmenty, które go ukazywały.

Klasycystyczna tragedia typu francuskiego - idealny wzór.

Obowiązki polityczne vs dobro osobiste - konflikt polski.
Feliński zmienia pochodzenie Barbary - jest sierotą. Trochę melodramat - prześladowana, a niewinna. Sierota, biedna. To istota melodramatyczna. 

Trójkąt melodramatyczny:
                                        ofiara (im bardziej niewinna tym lepiej)

czyhający na nią złoczyńca                                                    opiekun (uratuje lub nie; tu nie)

Barbara jako personifikacja Polski? To postać cnotliwa, dobra i wrażliwa. Została zamordowana przez kobietę z innego kraju. 

W formie klasycystycznej tragedii opowiedziany został melodramat o Barbarze/o Polsce. Złoczyńcą wówczas jest Bona. Ocalić ją może August. Barbara jest gotowa się zabić/odsunąć, aby nie być przeszkodą w pojednaniu między królem a ludem. W ostatniej scenie dowiadujemy się o otruciu. Umiera śmiercią okrutną i niezasłużoną, nie z ręki Polaka, umiera jako Matka Polski oraz żona Augusta. 

Umierająca królowa ostrzega przed nieszczęściami i upadkiem Polski. Aluzja do prawdziwego upadku. W poł XVI nie miałoby to sensu, żeby wróżyć taki upadek, ale w XIX... damn that hit too hard. 

W istocie historia Polski została opowiedziana jako historia niewinnej ofiary. 

Za upadek odpowiadają w pierwszej kolejności odpowiadają państwa zaborcze. Stawiamy się w roli ofiary, a sąsiedzi są źli i niedobrzy :((.

Wartość literacko-ideowa w rozpracowywaniu łańcuchu rozbiorowego doświadczenia/traumy: okres złotego wieku Polski to August, krzepiło to serce pozbawionych ojczyzny Polaków. 

Daleko jest od Karpińskiego i Woronicza, którzy doszukują się winy. Feliński nie rozlicza Polaków, a odpowiedzialność przerzuca przede wszystkim na zaborców. 

W filozoficzno-narodowej myśli Baśka staje się podstawą romantyzmu - ważną inspiracją. 

Oświecenie przeszło narodową epopeję - brali udział w insurekcji, w małym odrodzeniu, powstają uniwersytety. Moment ulgi po Napoleonie. Na tym wychowali się romantycy. I wtedy wchodzi Feliński z utworem wybielającym Polskę i stawiającym go w roli ofiary + wpisuje się w nieco pozytywniejszy moment autonomii. 

TL 12.01.2024

 Miron Białoszewski - Działalność

Bohaterami są działacz i działaczka. 

Działalność i znaczenie tytułu. Działalność może być matematyczna, w tekście też będzie później dodawanie i odejmowanie. Matematyka buduje dramaturgię utworu. Działać, działanie, działalność odsyła do dramatu (dramat źródłosłowie - działanie). Jest to dramat o dramacie, autotematyczny. Przedmiotem akcji czyni działanie.

Jakie to działanie? Co robią bohaterowie? Rozsupłowują sznur. Są częściowo ubrani w kotary - są zrośnięci z teatrem. Sznur w trakcie przebiegu akcji - przeciągają się nim, owijają nim. Działania są skupione wokół sznury. Na końcu go wiążą - odwołanie do zawiązania od rozwiązania akcji.
Oprócz manipulacji sznurem: podnoszenie rąk do góry (Działaczka), odejmowanie do dołu. 

Na końcu: policzyło się? czy dramat się...? jest rozwiązanie czy zawiązanie akcji na końcu? Czy dramat się liczy, czy jest ważny? 

Niewielka scenka, która jest dyskusją o wadze dramatu - esencja dramatu. Działania matematyczne jako najbardziej podstawowe, będące w każdej sferze życia. 

Gry słowne, przerzucanie sylabami. 

Cechy dramatu, które są tu widoczne:

• podział na role
• didaskalia
• dialog
• tekst do wystawienia na scenie
• bohaterowie
• działanie - podstawowa materia dramatu
• słowa mają moc performatywną - są działaniem
• trójjedność
• brak nadrzędnego opowiadacza (instancji nadawczej): są bohaterowie i didaskalia, ale to wszystko
• świat kreowany na bieżąco przez bohaterów

Dlaczego nie jest to dramat klasyczny?

Nie ma chóru chociażby (Arystoteles). Gdyby przyłożyć wymogi innych epok wobec dramatu, dramat ten nie spełni ich. Możemy rozpoznać dramat i ciągle mówić o dramacie, nie możemy mówić o jego zagładzie, bo korzystamy z matrycy gatunku i przekształcamy go. Gatunki ulegają ciągłym przekształceniom. Kiedy utwór ujawni sprzeciw wobec jakiejś normy, przekroczy ją, to pokazuje, że gatunek żyje - pokazuje świadomość tego gatunku. Ujawnienie naruszenia normy pozwala na nieustanną reaktywację gatunku.

. 

Fenotyp i genotyp literacki

Fenotyp określa indywidualne niepodobieństwo i podobieństwo dzieła do innych konkretnych przekazów, a genotyp osadza dzieło w systemach norm tradycji. 

Genotyp to matryca gatunku, a fenotyp to indywidualna realizacja gatunku. Dzięki oparciu na genotypie, gatunek jest rozpoznawalny.

Autor znając konwencje, wie jak pisać. Musi też pisać w myśl jakichś konwencji. Odbiorca musi rozpoznać konwencję. Niemożliwe jest tworzenie poza konwencjami. Sama forma opowieści odsyła nas do narracji. Tylko rozpoznanie konwencji pozwala na zrozumienie tekstu. Utwór poza konwencjami (bardzo teoretyczny) nie wszedłby za pewne do obiegu, bo nie zostałby zrozumiany.

Tradycja literacka to forma istnienia przeszłości literatury w teraźniejszości. 

Sławiński - zbiór miejsc zajętych. Im więcej miejsc zajętych, tym lepiej, bo zwiększa to możliwości twórców współczesnych, którzy mogą korzystać i przekształcać tradycję. 

Tradycja literacka: projekcja diachronii i synchronii (Sławiński), tasowanie wartsw - tego, co było i wpisanie w teraźniejszość. 

Dynamiczny stosunek przejmuje wzorce i proponuje nowe wzorce, czynnie wpływa na sytuacje historycznoliteracką. Statyczny pozostaje bez kontynuacji, nie oddziałuje na kształtujące się procesy. 

konwencja – ponadindywidualne zwyczaje/ normy, decydujące o pojawianiu się i sposobach organizacji wszelkich rozróżnialnych elementów utworu, też: same elementy dzieła podległe owym zwyczajom i normom (definicja Sławińskiej). Konwencja istnieje w świadomości społecznej. Musi być znana twórcy oraz odbiorcy.

Skąd się biorą nowe konwencje? Biorą się z innych konwencji. Według Sławińskiej często są w opozycji wobec poprzednich konwencji. Są zgodne z panującym ideałem estetycznym. 

Konwencja czyni możliwą komunikacje między autorem a czytelnikiem. To jest jej główny cel. 

LP 08.12.2023-15.12.2023-12.01.2024 (Kwiaty zła i Symboliści francuscy)

 Baudelaire

Zbuntował się przeciwko konwencjom społecznym, stereotypom myśli i uczuć.

Uważany za dandysa i snoba. Ubierał się w charakterystyczny sposób, dbał o dodatki zawsze.

Jest autorem jednej jedynej książki wierszy Les Fleurs du mal (1857) - Kwiaty zła. 

Baudelaire urodził się w 1821 r. (rówieśnik Norwida) i mistrzem naturalistów, Gustawa Flauberta. Wymieniali się listami. 

Związany z paryską bohemą podczas studiów prawniczych. Bohema od franc. la boheme, czyli cyganeria. Jego rodzinie się to nie podobało - bohema sprzeciwiała się konwenansom, prowadzili lekkie i artystyczne życie. Wysłali go do Indii, ale nie dotarł tam. Później otrzymał spadek po ojcu i osiadł jako bogaty dandys. Wziął udział w rewolucji lutowej we Francji (1848), prawdopodobnie, aby sprzeciwić się ojczymowi (jego ojciec zmarł jak miał 6 lat). Tłumaczył dzieła Poego. 

Pierwsza publikacja Kwiatów zła w 1857 r. Odbył się proces za obrazę moralności (za 13 ze 100 wierszy). Musiał zapłacić grzywnę. Część tekstów musiało zostać usuniętych i zostały zastąpione podczas drugiej publikajacji w 1861 r. 

Przeprowadził się do Brukseli, a potem sparaliżowany przewieziony do Paryża.

Trudno go zaklasyfikować, wiele etykietek. Uważa się go za ostatniego romantyka, prekursora symbolizmu, ewentualnie patrona modernizmu, który przewidział dantyzm.

Prekursor symbolizmu - symbolizm:

• powstał w latach 80. XIX w.
• Baudelaire był jego prekursorem
• podłoże: idealizm, mistycyzm
• zadania symbolizmu, uchwycenie wieczności, nieprzemijalności, jedności prabytu (jego cząstki budują świat materialny)
• l'etat d'ame
• ekspresja pośrednia

Parnasizm

• nazwa od parnasse contemporain
• kierunek w poezji franc. dominujący w okresie pomiędzy romantyzmem a symbolizmmem
• wpływ miał na niego Flaubert
• nawiązanie do klasycyzmu i romantyzmu
• postulat przeciw funkcjom społecznym poezji
• dbałość o formę tekstu
• poezja inspirowana rzeźbą i innymi sztukami plastycznymi (widać to u Baudelaire). 

Baudelaire - poezja antynomii. 

Dekadentyzm

• prąd wyrażający się w postawie pesymistycznej i skrajnie indywidualistycznej, obrazujący poczucie słabości i bezradności człowieka wobec spodziewanego kresu cywilizacji
• odwoływał się do filozofii Schopehauera (niechęć do świata, utrata ideałów, poczucie niedorzeczności, istnienia)

Turpizm, antyestetyka, np. erotyka i śmierć. 

Inspirował się Thomasem Pensonem De Quincey'em i Edgarem Allanem Poe. 

Wielu twórców odnalazło inspirację w jego twórczości, próbując ją odtwarzać i przekształcać. 

Badacz osobliwości nowoczesnego Paryża i zaułków duszy Baudelaire w Paryskim splinie szkicuje sceny z życia metropolii.
Anegdoty, na przemian agresywne i liryczne, często paradoksalnie odsłaniają prawdę o samotniku.

W jaki sposób skonstruowany jest tom?

Z wierszy podzielonych tematycznie. 

Kwiaty Zła to obraz epoki.

Do czytelnika

Motyw vanitas - pomarańcze szybko usychają, mijane życie, rozpadające się i butwiejący elementy życia, przedmioty codziennego użytku, które stają się nieprzydatne. 

Baudelaire był zawsze pięknie ubrany i dbał o wygląd, a koncentrował się na przedmiotach, które wychodzą z użytku.

Chciał opisać 7 grzechów głównych. Uważał, że nuda staje się obsesją i człowieka paraliżuje - człowiek chce nudę zawsze przezwyciężyć. 

 Symboliści francuscy

Maurice Maeterlinck (1862-1949)

Kierował się neoplatonizmem.

W swojej twórczości poszukiwał tajemniczej i niezwykłej atmosfery. Jego dramaty dzieją się zwykle w w niewiadomym miejscu, a postacie to tylko symbole stanów świadomości. Dominuje w nich lęk, przeczucie śmierci i bliskość świata duchowego. Podobnie rzecz ma się w jego wierszach. Celem tego jest zwrócenie uwagi na iluzyjność otaczającego nas świata. 

Najbardziej w historii zaznaczyły się Serres chaudes (Cieplarnie), które były prekursorskie za sprawą wolnego wiersza. Do dzisiaj czytane są jego eseje: Życie pszczół i Inteligencja kwiatów. 

W Polsce zyskał popularność zwłaszcza w Młodej Polsce. Najpopularniejszy z jego dramatów na naszych ziemiach to Niebieski ptak. 

Utwory:

Roślinność serca -> różne uczucia określane jako kolejne rośliny; symbolika roślin do wyrażenia uczuć (cierpienia, rozkoszy smętne, żądz blade, chłód, bezczynność) sama w sobie wspomniana wprost. Pod pozostałe ponure rośliny wznosi się lilia - modli się, jest mistyczna.

Z piętnastu piosenek;
VII -> charakter baśni o Orlamondzie (miejscowość, gdzie mieszkał przez pewien czas), która wydała córki poszukujących bram, błąkających się po jakimś zamku wiecznej nocy. Trafiają wreszcie do groty, gdzie jest złoty klucz u bram - widzą morze przez szpary bramy i boją się otworzyć; stoją przed zamkniętą bramą. 
XIII -> zwrot do sióstr, p. lir. przez 30 lat poszukiwał, chodził, odczuwał wieczny brak i wieczną obecność jednocześnie, jednak nadeszła godzina smutku - pora śmierci, odejścia. Przekazuje swój kij pielgrzyma i młodym dziewczynom przykazuje również ruszyć w drogę, poszukiwać - we mgłe.

Piosnka -> pomieszczenie z lampą, na dworze słońce (widać przez szpary), trzeba czekać, bo nie ma kluczy, a gdy spadną również należy czekać na inny dzień. Otwarcie drzwi - otwarcie na nowe dni, jednak las płonie, liście są zgniłe i też płoną - apokalipsa. Inne dni też się okażą znużone, straszne, nie będzie takich jak te wymarzone. Inne także umrą, tak samo jak te i jak sam człowiek - zginą w ciemni.

Spojrzenia -> spojrzenia moje i wasze, istniejące i nie, wszystkie - opis ludzkości przez pryzmat spojrzeń, jej uczuć. Spojrzenia niosą w sobie historie, fragmenty rzeczywistości, synestezja. Trzeba mieć litość nad spojrzeniami cierpiących, czujących itd. Nie można zamykać oczu. Spojrzeniami trzeba obdarowywać innych, bo spojrzenia odmieniają rzeczywistość. 

Cieplarnia -> cieplarnia jako zbiór fragmentów życia, fragmentów ludzi i ich dramatów, pięknych obrazów. cieplarnia to kopuła w środku lasu. kiedy będzie w niej deszcz, śnieg i wiatr?

Jules Laforgue (1860-1887)

Między 21 a 26 r. ż. lektor cesarzowej Augusty, babki Wilhelma II. Po powrocie z Berlina do Paryża, ożenił się, ale szybko zmarł na gruźlicę, na którą od dawna chorował. Poeta melancholii prowincjonalnej, spacerów księżycowych, zimy i jesieni. Jego utwory są ironiczne i elegijne. Skupia się na drobnych szczegółach życia. Wywarł wpływ na "fantazistów" oraz Tomasza S. Elliota.

Utwory:

Tren księżycowy na prowincjach -> luna jako księżyc, zwrot do niej, opis spaceru porucznika z żoną, gry na klawikordzie - wieczór na prowincji. Czy należy zmówić modlitwę? Luna roztacza się nad światem całym. Widzi ona pewnie ukochaną p. lir., która jest w podróży poślubnej (do Szkocji chyba). P. lir. kona. Luna to wędrowniczka i staruszka, która kładzie sobie bawełnę w uszy.

Jeszcze jedna książka (właśc. bez tytułu) -> degradacja literatury, powtarzalność. myśl tęskni od rzeczywistości miejskiej XIX w., postaci go zamieszkujących. nie ma bogów - są ucięte głowy. na koniec utworu p. lir. idzie w kraj synekury, czyli beztroskiego, miejskiego życia, wygodnych stanowisk.

Zima nastaje -> opis miasta, które blokuje sentymentalność; w rzeczywistości miejskiej nie ma na nią miejsca zwłaszcza zimą, jest plucha, zimno, obraz pajęczyny mokrej i ginącej od deszczu, brakuje słońca - słońce jest blade, słabe, odczuwa się jego brak, tęsknotę za nim. Wiatr niszczy, świat pogrąża się w żałobie, słońce dygocze i sieroce. Opis jesieni, następnie późnej. Liście zmarłe, rdza toczy miasto. Melancholia. Odchodzi róg. Wyrazy dźwiękonaśladowcze. Świat pogrąża choroba, gruźlica m. in., wielkomiejska nędza chorób. Są też dobre elementy. To śmieszna pora, gdy czas sporządza sobie kapcie. Niech rok wystrzępia te kapcie w całości. Powtarzalność pór roku. 

Saint-Pol-Roux (1861-1940)

Zamordowany przez Niemców, gdy bronił swoje córki. Nazywano go wspaniałym. Korzystał z odległych, ryzykownych metafor. Bogactwo języka i obrazowania stanowi wg niego sens poezji.

Utwory:

Pielgrzymka do św. Anny -> Pięciu mężczyzn idzie ze swoimi żonami ku św. Annie. Szukają serc złotych i srebrnych, które mogliby ją obdarzyć. Mają zamiast tego tylko złoto i srebro w sensie materialnym. Ich narzeczone śpią na trawie umęczone przez cały ten czas. Kaplica św. Anny opisana za pomocą piękna natury.

Łazarz [fragm.]

Baudelaire again

Kolory, dźwięki, woni wchodzą ze sobą w relacje. Zdefiniował jako pierwszy związki między nimi. Przed nim nikt tak nie zestawiał tego. 

Wszyscy symboliści późniejsi, chcąc czy nie chcąc, wprost lub nie, nawiązywali do Baudelaire'a. 

Symbolizm - coś w utworze jest nieprzedstawione wprost, a czytelnik pełni rolę detektywa - ma za zadanie znaleźć myśl, która towarzyszyła autorowi. 

Symbol:

• rodzaj znaku (także znaku językowego), który użyty jest w danym kontekście w niedosłownym i niejednoznacznym sensie (nowym!). Właściwym tylko dla danego utworu.
• odwołuje się często do utrwalonych wyobrażeń
• sugeruje nowe znaczenia, inne, ukryte
• interpretacja symboliczna zależy nie tylko od sugestii, ale także od wrażliwości i wyobraźni odbiorcy.

Symbol nie musi być jednorazowy (zależny od koncepcji danego autora czy interpretacji czytelnika). Istnieją symbole utrwalone kulturowo, powielane w wielu tekstach, stąd słowniki symboli, literackich, mitologicznych. Wiąże się on także z epoką, a niektórzy tworzą własną symbolikę - z tego względu nie ma sensu w słownikach poszukiwać znaczenia, bo twórcy mogą odwoływać się do różnych znaczeń.

Symbolizm nie polega jedynie na posługiwaniu się tropem zwanym symbolem. 

W XIX w. stworzono przepis jak powinien wyglądać symboliczny wiersz.

Celem jest tajemniczy sposób wyrażania się. Słowa zaklęcia? Słowo oddziałowują na dźwięki (rytm, kolor, dźwięk, nastrój). Słowo ma kontur, kształt, smak.

Poezja nie ma już funkcji użytkowej, komunikatywnej i codziennej. Stara się od funkcji etycznej, tj. naśladowczo-realistycznej. Z tego powodu mogą wydawać się trudne. 

Poeta to kreator, który tworzy nowe światy. 

Na przełomie XIX i XX w. stał się najważniejszym składnikiem nowatorskich poszukiwań estetyczno-warsztatowych. 

Początek symbolizmu: 1886 r. na łamach paryskiego dziennika "Le Figaro" Jean Moreas ogłosił pierwszy manifest symbolizmu. Postulował kreację 2 światów: dosłownego i ukrytego, zamkniętego w symbolu. Moreas nie zyskał rozgłosu w Polsce. 

Najważniejsze założenia programowe symbolistów:

NASTRÓJ; zadaniem twórcy jest oddanie wnętrza duszy, oddawano go w różny sposób - oddanie nastrojów psychicznych

Nastrój obok sugestii i synestezji jedno z podstawowych pojęć symbolizmu. Mógł być budowany przez liczne elementy tekstu na różnych poziomach jego struktury. W warstwie fonetycznej charakter nastroju najczęściej był sugerowany przez onomatopeje itd.??? -> patrz: Deszcz jesienny Staffa (najsłynniejszy symboliczny wiersz młodopolski).

KREACJA PEJZAŻU WEWNĘTRZNEGO - "etat de l'ame" - stan duszy, typowy układ zastępczy dla sfery stanów emocjonalnych. W Zbrodni Staffa pejzaż wewnętrzny staje się złowrogi. 

Opis krajobrazu to ekwiwalent pejzażu wewnętrznego podmiotu lirycznego, jego uczuć, przeżyć, emocji. 

Do typowych pejzaży wewnętrznych - wizje niedostępnych gór, wody, pustynie - rozległe pola, motywy architektoniczne, trudne do przekroczenia miejsca. Lubowano się przekraczanie granicy (pasmo górskie, odbicia wodne, zejście pod wodę, przekroczenie gramy) - symbol poznania, przejścia do pejzażu wewnętrznego. Psychologicznej introspekcji dokonywano, wędrując po architektonicznych labiryntach czy np. przemierzając egzotyczne przestrzenie lasów. 

SUGESTIA - ważne pojęcie, często utożsamiana z symbolem, wiązała się głównie z zagadnieniami ekspresji pośredniej, podejmowanymi przez symbolistów próbami mówienia nie wprost, rezygnacji z bezpośredniego wyrażania uczuć i emocji na rzecz ich sugerowania na różnych poziomach. 

"Nazwać jakiś przedmiot, znaczy odebrać trzy czwarte przyjemności poetyckiej, która polega na stopniowym odgadywaniu: zasugerować - to dopiero ideał" - Stephene jakiś tam.

Poezja miała prowokować emocje, odczuć, które miały przywołać pewne idee bądź nastrój.

Odpowiednik: pojęcie, zjawisko, przedmiot lub osoba odpowiadające innemu podobnymi cechami.

Powinowactwo: podobieństwo, wchodzenie w relacje

Nastrój często łączu się z sposobem obrazowania sięgające po różne figury metaforyczne. Jedną z nich była synestezja, odwołująca się do chętnie wykorzystywanej w poezji przełomu wieków zasady dostrzegania zależności między zjawiskami odbieranymi różnymi zmysłami. 

Synestezja jest zjawiskiem psychofizjologicznym, potwierdzonym naukowo - to zdolność łączenia zmysłów. Baudelaire nie miał synestezji. 

BAUDELAIRE BYŁ PREKURSOREM SYMBOLIZMU, A NIE SYMBOLISTĄ. 

Nastrój mógł być upersonifikowany. Najlepszy przykład 

Psychologia 11.01.2024

 Gordon

Okno zachowań

KTOŚ MA PROBLEM - umiejętności pomagania

                                                                                    zach. akceptowalne

BRAK PROBLEMÓW - umiejętności partnerskie

____________ linia akceptacji ___________

JA MAM PROBLEM - umiejętności konfrontacyjne

                                                                                        zach. nieakceptowalne

OBOJE MAMY PROBLEM - umiejętności rozwijania konfliktow

Nauczyciel ma poszerzać pole braku problemów, bo to ono pozwala na naukę. Im większe pole wolne od problemów, tym większy poziom zaufania. 

Kiedy uczeń ma problem, to nie zaczepiamy go i nie wypytujemy, nie rozwiązujemy jego problemów, tylko tworzymy atmosferę, która sprzyjałaby zwierzeniom. Mamy akceptować rozwiązanie ucznia i interesować się jego potrzebami - nie rozwiązywać za nich. Jesteśmy SŁUCHACZAMI. Pozwala to na samodzielność i poczucie, że ich zdanie się liczy. 

BIERNE SŁUCHANIE - wyrażanie akceptacji poprzez wolę słuchania

POTAKIWANIE 

"OTWIERACZE"

AKTYWNE SŁUCHANIE

Pytania otwarte (co? jak?) lub zamknięte (czy?)

Wohrp 09.01.2024

Periodyzacja Zenona Klemensiewicza

Pochodzi w 1961 r. w praktyce w jego monografii Historia języka polskiego. Wcześniej teoretycznie w artykułach, w książce próba uporządkowania historii języka polskiego.

Zastosował 2 kryteria:

1. Filologiczne - czy mamy zabytki w języku polskim, czy jeszcze nie mamy? - obecność lub brak źródeł w języku polskim. 

Dzieje języka polskiego dzieli na 2 epoki - przedpiśmienną i piśmienną. Granicę stanowi 1136 r. (Bulla gnieźnieńska). Wcześniej były fragmentaryczne, gdzie były tylko wstawki w języku polskim. 

2. Historycznojęzykowe - Klemensiewicz wyznacza cezury w miejscach istotnych dla historii języka i historii państwa. 

3 doby:

1. Doba staropolska (stp.) - XV/XVI w. - zanik iloczasu w języku polskim

Nie ma określonego początku. 

Rozwijała się głównie fonetyka i fleksja. Początek doby staropolskiej wiąże się scalenie języka - stworzenie języka polskiego.

2. Doba średniopolska (śrp.) - lata 80. XVIII w. 

Szczególnie jako rok końca doby śrp. często zwraca uwagę na 1772 r., ale jest to mało precyzyjne, bo pojawiają się także inne daty. Pierwszy rozbiór powtarza się najczęściej.

Po zaniku iloczasu musi się znowu przekształcić fleksja i fonetyka. Polszczyzna jest zróżnicowana stylistycznie, funkcjonalnie - pełen rozwój polszczyzny. Dobrze rozwinięty język polski; literacki.

3. Doba nowopolska (np.) - wybuch II WŚ

Czas upadku języka polskiego wg niektórych. Pewne tendencje rozwojowe zostały przyhamowane przez rozbiory, ale ostatecznie i tak do nich dojdzie, bo polszczyzna była już ukształtowana. Rozbiory spowolniły, a nie zatrzymały rozwój. Rozwija się głównie składnia i słowotwórstwo + olbrzymi przyrost leksykalny (ok. 4x śrp. - 200k jednostek).

5 okresów wg Borawskiego (zmiany w sposobie komunuikacji jezykowej, Borawski mnozy okresy w XX wieku 

• wynalezienie radia zrewolucjonizowalo sposob przekazywania info 
• komiksy, magnetowidy 
• komunikacja globalna = Internet 

Zakłada, ze rozwoj pojdzie na przodnie konczy priodyzacji wynalazki zmieniają forme komunikacji miedzyludzkiej j
ezyk zmienia sie wolniej niz literatura (Baudouin de Courtenay) TT jezyk zmienia sie nieuchwytnie, potrzeba spojrzenia z odleglej perspektywy czasowej by zmiany dostrzec)

-> zmiany narzucane w jezyku jakies manifesty cos, nie w przypadku j ezykoznawstwa

Co dalej? Od 1939 r. do 1945 r. to okres wojny i okupacji w dziejach języka polskiego, a po '45 mamy polszczyznę współczesną. 

Nowjp 09.01.2024

 4 pytania o charakterze teoretyczno-praktycznym (z 4 kategorii: fonetyka/fonologia, morfonologiczno-słowotwórczej, fleksja, składnia), np.

• definicja głoski i fonemu, jakie warianty fonemu
• proszę omówić różnicę między wymową KP a W
• czym jest opozycja fonologiczna i na wybranej podstawie uzasadnić
• 
  
• def. morfem, rodzaje morfemów
• sposoby klasyfikacji morfemów
• wymiany morfonologiczne
• co to derywacja? jak złożony jest derywat? TS i FS
• typy derywacji
• kategoria nazw żeńskich jak tworzona
• jak tworzymy wyrazy złożone
• 
  
• kryteria repartycji końcówek
• kategorie imienne jakie są i omówić
• kategorie werbalne
• 
  
• czym jest wypowiedzenie?
• części zdania
• typy podmiotu + przykłady
• wypowiedzenia współrzędne i podrzędnie złożone
• kat. pośrednia

Wypowiedzenia pojedyncze a złożone;

Kategorie pośrednie:

Róża wybierała wydać się za mąż:

a) poj. -> ponieważ wydać się traktowane jako okolicznik celu

b) zł. -> z pominięciem spójnika aby, żeby

Pani Krysia nie miała już sił iść za nią.

a) poj. -> nie miała już sił (O) - iść (przydawka w bezokoliczniku)

b) zł. 0> nie miała sił (O1), aby iść (O2).

TL kurs. 09.01.2024

 Cztery etapy myślenia o autorze:

1. Pozytywistyczny - podmiot = autor.

2. Strukturalistyczny - rozdzielnie poziomów nadawczych.

Zwraca uwagę na dwa stałe aspekty istnienie autora: podmiotowe i przedmiotowe.

Uprzedmiotowienie "ja" przedstawionego w tekście towarzyszy nieuchronnemu procesowi przechodzenia od podmiotowego aktu tworzenia do wytworu słownego - wypowiedzi.

Istnienie podmiotowe - istnienie autorskie w trakcie pisania.
Istnienie przedmiotowe - istnienie, które tekst przedstawia. 

Jem dżem -> Pierwsze ja je, drugie mówi że je. 

Ja zaprojektowane mówi do zaprojektowanego ty. 

3. Poststrukturalistyczny - śmierć autora.

Myślenie o tekstach bez autora ma swoje historyczne tradycje, np. Biblia jako pismo natchnione (płynące z Boga, z transcendencji: geniusz, choroba, trans, szaleństwo).

Przełom XIX i XX w. to postulaty o poezji bez autora, czyli takiej, w której milknie poeta, a odzywa się język.

Anonimowość, bezosobowość dzieła literackiego wzmaga kultura druku.

Najbardziej radykalne i konsekwentne zakwestionowanie autorstwa wiąże się z myśleniem postmodernistycznym (poststrukturalistycznym). 

W 1968 r. Roland Barthes ogłasza artykuł "Śmierć autora".

Poglądy Foucalt - pytanie o autora nie jest istotne, gdyż autor jest nie tyle podmiotem, co funkcją wypowiedzi. 

Triada w pozytywiźmie:

                Autor (najważniejszy)

Tekst                    Czytelnik/odbiorca

Triada w postmodernizmie:

                Tekst

Autor                    Czytelnik

Najważniejszy jest tekst, autor prawdziwy znika i to co on mówi jest mniej ważne, niż to jak odczytuje czytelnik. Tekst mówi sam za siebie. 

4. Kulturowy - tekst jest artykulacją ludzkiego doświadczenia, synteza autora i podmiotu. 

Tekst to zawsze ślad autora. Autor nie znika z tekstu, w tekście ani nie mówi przez tekst. 

Czytelnik może poszukać śladów autora oraz zinternalizować tekst oraz przełożyć na swoje własne doświadczenie. 

Tekst powoduje, że w odbiorcy coś się budzi. Czy one będą zgodne z tym, co chce autor? Niekoniecznie, ale będą wywołane komunikacją. 

Mimesis

Arystoteles - znaczenie Arystotelesa dla teorii literatury: poetyka wyodrębniona jako dziedzina wiedzy, jego zasługą jest metodologiczna świadomość - świadomość różnicy między naukami i konieczność poszukiwania dla nich nowych języków, dot. to także nauki o literaturze. 

MIMESIS - antyczne definicje:

• kultowa/religijna - związana z kultem Dionizosa; mimika i gesty kapłana, którymi uzewnętrzniał swoje religijne przeżycia: de facto raczej ekspresja niż mimesis. 
• demokrytejska - od Demokryta; naśladowanie czynności natury, naśladujemy czyjś sposób mówienia, chodzenia itd.
• platońska 
• arystotelesowska
• retoryczna/rzymska

Mimesis Platona 

Wspólne dla niego i Arka: przekonanie, że sztuka wskazuje poza siebie, na rzeczywistość realną, do niej odnosi (to przekonanie nie dla wszystkich jest oczywiste -> patrz: Młoda Polska).

Wg Platona mimesis = naśladowanie wyglądów natury (kopiowanie).

Stwórca - Idea.

Twórca - Przedmiot.

Odtwórca - Obraz przedmiotu.

Sztuka podzielona przez Platona/Arystotelesa na mimetyczną i niemimetyczną (sztuka jako wszystkie wyroby ludzkości). Mimetyczna zdaniem Platona jest mniej wartościowa od tej niemimetycznej. Naśladowanie rzeczywistości (sztuki plastyczne i poezja) meh. Wyżej ceni niemimetyczne sztuki, np. garncarstwo, tkactwo itd. Sztuki mimetyczne nie przynoszą żadnych wzorców! 

Arystoteles:

Przez mimesis Arystoteles rozumiał budowanie jakiejś nowej rzeczywistości (modelu), bardziej "rzeczywistego" niż sama rzeczywistość.

Platon mówił o naśladowaniu wyglądów - dla Arystotelesa naśladowanie oznaczało konstruowanie fabuły, łańcucha zdarzeń. 

Opiera swoje pojmowanie mimesis na zasadzie prawdopodobieństwa, dostrzegał bowiem rozdzielność dwóch bytów: realnego i estetycznego. Rozumiał odrębność rządzących nimi praw. 

Sztuka nie jest wiernym kopiowaniem natury, naśladowanie to swobodny stosunek artysty do przedstawionego świata - rzeczywistość stworzona przez poetę musi być przy tym "wyczyszczona" z wszelkiej przypadkowości, bezwzględnie podporządkowuje się zasadom logiki przyczynowo-skutkowej. 

Mimesis oznacza więc kreowanie rzeczywistości potencjalnej w taki sposób, by odbiorca mógł się z nią identyfikować, rozpoznaje w niej bowiem prawa i normy rządzące jego światem - nie jest jednak z nim identyczna (artysta może tworzyć świat jaki jest, jaki powinien być lub o jakim myśli, że jest, a przedstawieni przez niego ludzie mogą być tacy sami, ale i gorsi lub lepsi niż ludzie są w istocie).